حاکمیت بر رعایا: بازتاب ایدئولوژی صفویان در نقاشیهای «مرد سوار بر اسب و فیل ترکیبی» (پیکره در پیکره)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 گروه پژوهش هنر،دانشکده هنرهای تجسمی،دانشگاه هنر،اصفهان
3 دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران
doi
10.30495/jhcin.2019.13927چکیده
نقاشی های مرد سوار بر اسب و فیل ترکیبی صفوی دسته ای از آثار نقاشی ترکیبی جهان اند که محققان به ظهور و وفور تصویرگری آنها در سده 16ﻫ/10م اذعان دارند. این آثار بر رغم جذابیت، در سال های بعد به دلایلی مبهم دچار رکود و تغییر مضامین شدند. تحقیق حاضر می کوشد با مبنا قرار دادن نظریه بازتاب، مبنی بر انعکاس جامعه و ایدئولوژی مسلط در آثار هنری و با استفاده از روش تحلیل محتوای تصاویر و تطبیق نتایج آن با تاریخ اجتماعی دوره صفویان، با پاسخگویی به سؤالاتی چون چیستی هویت و کنش پیکره های موجود در این آثار و نقششان در تکوین جامعه و چگونگی بازتاب جامعه در آنها به برخی از این دلایل اشاره نماید. گفتنی است داده های تصویری در این تحقیق به شیوه اشباع نظری و داده های تاریخی به روش اسنادی جمع آوری شده اند. تعیین گروه ها و طبقات حاضر و غایب در بدنه اجتماع تصویرشده در این آثار، استخراج مقوله های اصلی از کدگذاری تصاویر شامل حاکمیت یک پارچه و متمرکز و شاه همچون رمه بان رعایا، تطبیق مقوله های یادشده با کارکردها و کاستی های ایدئولوژی طبقه حاکم صفوی، نگاه انتقادی به مضامین و سرانجام ارائه دلایلی برای رکود تصویرگری آنها در اواخر دوره صفویه چون کم شدن توان ایدئولوژی پویای اولیه و از رونق افتادن تشبیهاتی مانند شاه همچون رمه بان از مهم ترین دستاوردهای این تحقیق به شمار می رود.
