مدل‌سازی ساختاری-تفسیری عوامل تأثیرگذار بر رفتارهای انحرافی مثبت در سازمان‌های دولتی: مطالعه موردی استان سیستان و بلوچستان

نویسندگان

1 گروه مديريت، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامي، رفسنجان، ايران

2 گروه مديريت، واحد تهران، دانشگاه پيام نور، تهران، ايران

3 گروه مديريت، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامي، رفسنجان، ايران

doi
چکیده

پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی عوامل مؤثر بر بروز رفتارهای انحرافی مثبت در سازمان‌های اداری استان سیستان و بلوچستان صورت گرفته است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای بوده و از منظر روش، آمیخته اکتشافی محسوب می‌گردد. در بخش کیفی پژوهش، با اتخاذ رویکرد تحلیل تم، عوامل مؤثر بر رفتارهای انحرافی مثبت شناسایی شدند. جامعه آماری این بخش را ۱۳ نفر از خبرگان و متخصصان حوزه‌ی مدیریت و رفتارهای سازمانی در سازمان‌های اداری استان(شامل مدیران و اساتید دانشگاه) تشکیل دادند، که با نمونه‌گیری نظری و رسیدن به اشباع نظری مورد مصاحبه عمیق قرار گرفتند. نتایج تحلیل تم، ۳۳ تم فرعی را شناسایی کرد که در قالب ۸ تم اصلی دسته‌بندی شدند: عوامل فردی، عوامل سازمانی، عوامل محیطی، تعاملات بین فردی، فرآیندهای شناختی، خروجی‌ها و پیامدها، پیشرفت سازمانی و رفاه کارکنان.در بخش کمی پژوهش، اعتبار و روایی دسته‌بندی تم‌های شناسایی شده با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. در ادامه، برای طراحی الگوی روابط علی میان تم‌های اصلی، از روش مدل‌سازی ساختاری-تفسیری (ISM) استفاده شد. این مدل، فرآیندهای شناختی را به عنوان تأثیرگذارترین عامل در پایین‌ترین سطح سلسله‌مراتب و رفاه کارکنان را به عنوان تأثیرپذیرترین عامل در بالاترین سطح شناسایی کرد. در نهایت، الگوی تدوین‌شده با استفاده از مدل‌سازی مسیری-ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در جامعه آماری ۲۳۴ نفر از مدیران سازمان‌های اداری استان مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که تمامی روابط موجود در الگو، از نظر آماری معنادار بوده و مدل از برازش مناسبی برخوردار است.