تحلیل اثر شمول مالی بر نابرابری درآمدی در کشورهای در حال توسعه صادرکننده نفت: نقش تعدیل کننده سالخوردگی جمعیت
نویسندگان
1 گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه واسط، واسط، عراق
2 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
3 دانشجوی دکتری رشته اقتصاد، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
4 گروه اقتصاد،دانشکده حکمرانی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران (نویسنده مسئول).
doi
https://doi.org/10.82335/jfksa.2025.1205115چکیده
نابرابری درآمدی یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی-اجتماعی در کشورهای در حال توسعه بهشمار میرود. در این میان، شمول مالی بهعنوان ابزاری مؤثر برای ارتقاء عدالت اقتصادی و کاهش فقر مطرح شده است. با این حال، ساختار جمعیتی، بهویژه سالخوردگی جمعیت، میتواند نقش مهمی در جهتدهی اثر شمول مالی ایفا کند. این مطالعه با هدف تحلیل اثر شمول مالی بر نابرابری درآمدی در کشورهای در حال توسعه صادرکننده نفت، با تأکید بر نقش تعدیلکننده سالخوردگی جمعیت انجام شده است. جامعه آماری شامل 15 کشور در حال توسعه صادرکننده نفت طی دوره زمانی 2001 تا 2023 است. برای تحلیل دادهها از روش گشتاورهای تعمیمیافته (GMM) در چارچوب دادههای تابلویی استفاده شده تا مسئله ناهمسانی و درونزایی در مدل کنترل شود. نتایج نشان میدهد که شمول مالی تأثیر منفی و معناداری بر نابرابری درآمدی دارد (ضریب 41/0-)، به این معنا که بهبود دسترسی به خدمات مالی موجب کاهش شکافهای درآمدی میشود. همچنین، متغیرهای نسبت جمعیت سالمند و نسبت وابستگی سالمندی دارای اثر منفی و معنادار بر نابرابری هستند (بهترتیب با ضرایب 54/0-و 31/0-)، که نشاندهنده تأثیر منفی ساختار جمعیتی سالخورده بر توزیع درآمد است. یافته مهمتر پژوهش، تأثیر معنادار و منفی متغیر تعاملی بین شمول مالی و شاخصهای سالخوردگی است؛ بهطوریکه در کشورهایی با جمعیت سالخوردهتر، اثر کاهشدهنده شمول مالی بر نابرابری درآمدی تقویت میشود. این نتیجه اهمیت سیاستگذاری مالی در راستای تقویت شمول مالی، بهویژه در بستر تحولات جمعیتی، را برجسته میسازد.
