قلعه های اسماعیلیان در کوره اَرَّجان‌‌: پژوهشی باستان شناختی

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران

4 دکتری باستان شناسی، دانشگاه هنر اصفهان

doi
10.30495/jhcin.2022.20556
چکیده

در منابع تاریخی درباره حضور اسماعیلیان در کوره/ ناحیه ارجان، در جنوب غربی ایران، و به ویژه قلاع و استحکامات آنان گزارش های پراکنده ای در دست است. بررسی و مطالعه باستان شناختی قلعه های منتسب به اسماعیلیان در این ناحیه هدفی است که این مقاله دنبال کرده است. استحکامات موجود در این ناحیه، نشان از اهمیت بسیاری از قلاع و دژهای دفاعی طی سده های میانه اسلامی دارد که تنها با همسنجی آن‌ها با متون تاریخی و مطالعات اکولوژیکی می‌توان به اهمیت و جایگاه آن‌ها پی برد. اسماعیلیان به سبب موقعیت جغرافیایی راهبردی و اهمیت اقتصادی کوره اَرَّجان‌‌ از اوایل قرن پنجم هجری، به این منطقه وارد شدند. براساس متون تاریخی و همسنجی با شواهد باستان شناختی، قلاع اسماعیلیان در این شامل قلعه های نادر(ناظر)، جلادجان، طنبور و دیرآب بوده که حاکی از حضور پیروان این فرقه در ناحیه ارجان و فعالیت‌های سیاسی- نظامی آن‌ها در این ناحیه به ویژه در دوره سلجوقی است.