همنشینی آب و آتش در بناهای مذهبی دوره ساسانی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد گروه باستانشناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 گروه باستانشناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
doi
چکیده
بررسیها نشان میدهد که آتشکدههای دوره ساسانی تمایل زیادی به قرارگیری در کنار منابع آب نظیر رودخانهها و چشمهها دارند. شاید در ظاهر نتوان به صراحت الزام وجود منابع آبی در کنار نیایشگاههای دوره ساسانی را تأیید کرد، ولی با بررسی مکان قرارگیری نیایشگاهها درمییابیم که بیشتر آنها در نزدیکی منابع آبی احداث گردیدهاند و یا با طی کردن مسافتی کوتاه به منابع آبی دست پیدا میکنند و یا در برخی موارد در کنار آتشکدهها بنایی برای گرامیداشت آب نیز ساخته میشده است. با وجود فقدانِ اطلاعات در توصیف معماری نیایشگاهها در متون دینی نظیر اوستا، ممکن است بتوان از طریق تطبیق نوشتههای این کتاب در رابطه با جایگاه ایزدانی چون آناهیتا با بناهای به جا مانده از دوره ساسانی مانند آتشکدهها، به شناختی در رابطه با بناهای مرتبط با نیایش آب و آتش در این دوره دست یافت. این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش که آیا ساخت نیایشگاههای مرتبط با آتش در دوره ساسانی در کنار منابع آبی دلایل دینی داشته است یا خیر؟، با شیوه اسنادی و با استناد به شواهد باستانشناختی، تلاش دارد تا دلایل ساخت نیایشگاههای مرتبط با آتش در کنار منابع آب را مورد بررسی قرار دهد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که در بیشتر موارد بنایی مختص به نیایش آب ساخته نمیشد و نیایش آب در کنار منابع آب انجام میگرفت که از این نظر نزدیکی بناهای مرتبط با آتش به منابع آب نشانی از دلایل مذهبی انتخاب مکانی آتشکدهها و نزدیکی به منابع آب است.
