قرارداد روانشناختی معلمان در سایه هوش فرهنگی با تاکید بر نقش واسطه ای اشتیاق شغلی (مورد مطالعه: معلمان ابتدایی ناحیه 2 ارومیه)

نویسندگان

1 ستادیار گروه علمی حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

2 2دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه پیام نور، مرکز مهاباد، مهاباد، ایران

3 دکتری مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه ازاد اسلامی، تبریز، ایران

4 دانش‏ آموختۀ کارشناسی ارشد زمین‏شناسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

5 دانش ‏آموختۀ کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.71522/jiem.2025.4241212039
چکیده

مقدمه: با توجه به این مهم که اشتیاق شغلی کارکنان از یک طرف تحت تاثیر هوش فرهنگی قرار می گیرد و با پیامدهایی چون تعهد و قرارداد روانشناختی سازمانی و رضایت شغلی بهبود عملکرد شغلی و کاهش تمایل به ترک خدمت مرتبط است، تلاش جهت ارتقاء آن ضروري به نظر می­رسد. اولین گام در رسیدن به این هدف، تعیین عوامل مؤثر بر اشتیاق شغلی است که در این زمینه، براساس جستجوي انجام شده توسط محقق، مشخص شد مطالعات نادري در ایران در این زمینه انجام شده است. موارد و روش ها: روش پژوهش حاضر توصیفی- پیمایشی از نوع همبستگی می­باشد که با استفاده از تکنیک مدلیابی معادلات ساختاری انجام شده است. همچنین از لحاظ هدف نیز  پژوهش حاضر کاربردی می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه معلمان ابتدایی ناحیه 2 ارومیه در سالتحصیلی 1400-1401 بود که مطابق آمار ارائه شده دانشگاه در مجموع 1439 نفر بودند. (1439   N=). در پژوهش حاضر با توجه به حجم جامعه آماری و بر اساس جدول مورگان  304  نفر از معلمان ارومیه به شیوه نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. در نهایت در مجموع 304 پرسشنامه صحیح و بدون خدشه جمع آوری و وارد نرم افزار های تحلیلی شدند. ابزار گردآوری داده ها 3 پرسشنامه استاندارد بود: جهت سنجش هوش فرهنگی نیز از پرسشنامه انگ و همکاران(2004) استفاده شد. این ابزار هوش فرهنگی را در قالب 20 گویه و 4 مولفه هوش فرهنگی فراشناختی(گویه 1 تا 5)، هوش فرهنگی شناختی(گویه 6 تا 10)، هوش فرهنگی انگیزشی(گویه 11 تا 15) و هوش فرهنگی رفتاری(گویه 16 تا 20) و در قالب مقیاس 5 درجه ای لیکرت مورد سنجش قرار می دهد. چهت سنجش اشتیاق شغلی از پرسشنامه اشتیاق شغلی شوفلی و همکاران(2002) استفاده خواهد شد. اين پرسشنامه از 17 سوال و 3 مولفه توانایی(1 تا 6)، وقف(7 تا 11) و جذب(12 تا 17)  تشكيل شده است قراردادهای روانشناختی با پرسشنامه قراردادهای روان‌شناختی مونتز و روسیو (۲۰۱۵) سنجیده می شود. این پرسشنامه دارای دو بعد پایبندی به قراردادهای روانشناختی مبادله‌ای یا سوداگرانه (تبادلی)، پایبندی به قراردادهای روانشناختی رابطه‌ای (ارتباطی) و  ۱۷ سوال پنج گزینه ای است که طریقه نمره گذاری این مقیاس بر اساس طیف لیکرت پنج درجه ای است. یافته ها: نتایج نشان داد داده های گردآوری شده در این تحقیق با ساختار عاملی و زیربنای نظری تحقیق برازش مطلوبی داشته و این بیانگر همسو بودن سؤالات با سازه های نظری  می باشد. با توجه به جدول فوق ، مجذور ميانگين مربعات خطاي تقريب  (RMSEA) به عنوان مقدار متفاوت براي هر درجه ي آزادي می باشد، براي مدل هاي مطلوب برابر با مقدار 05/0 يا كمتر می باشد. اندازه های بیشتر از آن تا حد 08/0 بیانگر خطاي معقول براي تقريب در جامعه می باشد. مدل هايي كه  RMSEA آنها 10/0 یا بالاتر را نشان دهد، از برازش ضعيفي برخوردار هستند. در پژوهش حاضر 08/0 RMSEA= بیانگر برازش مطلوب مدل می باشد. در برنامه ي ليزرل، شاخص نيكويي برازش ((GFI، شاخص برازندگي تطبيقي ((CFI، و شاخص تعديل شده برازندگی (AGFI) نیز بیانگر میزان برازش مدل می بانشد که بر اساس قرارداد، اندازه اين دو شاخص((GFI و ((CFI بایستی بزرگ تر از  و یا برابر با مقدار 90/0 باشد و شاخص (AGFI) نیز بیشتر از 80/0 باشد تا مدل مورد نظر تائید شود. نیز مجذور خي بر درجه آزادي (( X2/df  شاخصی است که عمدتا فاقد يك معيار ثابت براي مدل قابل قبول می باشد؛ اما اندازه پایین تر آن(کمتر از 3، بیانگر برازش مطلوب مدل می باشد. همچنین یافته‌ها حاکی از از برازش مطلوبي مدل بود و نشان داد که هوش فرهنگی بر  قراردادروانشناختی تاثیر مثبت و معنی داری دارد(ضریب مسیر 29/0). اثر هوش فرهنگی بر  اشتیاق شغلی مثبت و معنی‌دار است(ضریب مسیر 78/0).  اشتیاق شغلی بر قرارداد روانشناختی اثر مثبت و معنی‌داری دارد(ضریب مسیر 63/0) و در نهایت اشتیاق شغلی در رابطه بین هوش فرهنگی و قراردادروانشناختی نقش واسطه ای دارد(ضریب مسیر 63/0). نتیجه گیری: بنابراین نتیجه گیر می شود که معلمان در محیط­های شغلی در دستیابی به اهداف شغلی خود با جالش های متعددی مواجه می­شوند و وقتی چنین چالش­هایی منفی در نظر گرفته شوند، اثر زیان باری بر روی انگیزش و اشتیاق شغلی آنان خواهد داشت. افراد برخوردار از مولفه­های هوش فرهنگی، تجربيات تازه را مبناي جستجوگري و كشف بديعيات مي­دانند، همچنين به دليل تجارب باز، شيوه­هاي متفاوتي را براي رويارويي با مسائل خود امتحان مي كنند و در نهايت به واسطه گسترش تعاملات مكرر و كسب تجارب تازه تر رد محیط شغلی خود، روش­های مناسبي، براي انطباق با موقعيت شغلی كه در آن قرار گرفته اند، انتخاب مي­نمايند که این امر موجب نوعی تعهد عاطفی و قرارداد روانشناختی آنان در محیط شغلی می شود و این امر زمینه افزایش اشتیاق شغلی را نیز فراهم می نماید. کلید واژگان هوش فرهنگی، قرارداد روانشناختی، اشتیاق شغلی، معلمان.