ساخت و ساز در مکه و مدینه و راههای حج: فعالیتهای عمرانی ممالیک، ایلخانان، و دیگران در بستر حج (قرون هفتم و هشتم هجری)
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا تاریخ اسلام دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی
2 دانشگاه پیام نور
doi
چکیده
در قرن¬های هفتم و هشتم هجری، ایلخانان ، ممالیک و دیگران، با هدف حفظ سیادت بر دارالاسلام و کسب مشروعیت دینی به ساخت¬وساز در راه¬های حج و در حجاز روی آوردند. ممالیک پس از احیای خلافت عباسی در قاهره، در پی انتساب لقب خادم الحرمین الشریفین به خودشان، توجه فراوانی به مکه و مدینه نشان دادند. در آغاز سلاطین مملوکی با توجه به این دعوی که حجاز بخشی از قلمرو آنها محسوب میشود، از فعالیتهای عمرانی حکام مناطق دیگر جهان اسلام ممانعت بهعمل میآوردند و بازسازی مسجدالحرام و مسجدالنبی، ایجاد تسهیلات رفاهی در حجاز و مسیرهای منتهی به حج و اسکان حج گزاران از طریق اختصاص موقوفهها را به صورت اختصاصی به انجام رساندند. پس از اسلام¬پذیری ایلخانان ایران، آنها نیز تلاش کردند از ظرفیت مشروعیت¬بخشی حج به نفع خود استفاده نمایند. در پی این تحول، تلاش برای تسهیل در امر حج گزاری مسلمانان مناطق شرقی جهان اسلام و توجه به مسائل و امور حجاز بهعنوان بخشی از سیاست دولت ایلخانان درآمد. در واقع از این زمان به بعد، رقابت سیاسی و تقابل نظامی مملوکی ـ ایلخانی، حداقل در حجاز با محوریت حج و حجگذاری چهرۀ متفاوتی به خود گرفت که حاصل آن افزایش سازندگی و فعالیت¬های عمرانیـتمدنی در مکه و مدینه بود.
