فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بررسی نظریات سیاسی دو عالم برجسته سنّی در دوره آق‌قویونلو (872- 914ق)  می‌پردازد: جلال‌الدین دوانی (د. 908 ق)، فیلسوفی که به سیاست از منظر فلسفی توجه داشت، و فضل‌الله بن روزبهان خنجی (د. 927ق)، فقیهی که سیاست را از زاویه دین بررسی می‌کرد. هر دو بر ضرورت وفاداری حکومت به مذهب سنّت و پایبندی به اصول حقوقی و فقهی تأکید کرده‌اند. گرچه دیدگاه آنان در مواردی با اندیشه متقدمان، مانند ماوردی، تفاوت دارد، در تداوم سنت فکری فقیهان کلاسیک جای می‌گیرد. در برخی موقعیت‌ها، دوانی و خنجی با حمایت از اصول سیاسیِ مطلوب آق‌قویونلوها، به تقویت مشروعیت آن دودمان کمک کردند. بااین‌حال، بُعد عام‌تر و پایدارتر اندیشه آنان، دفاع از حکومتی مبتنی بر شریعت سنّی بود که در قالب حقوقی و فقهی برای همه زمان‌ها قابل‌طرح است؛ بنابراین آثار آنان هم بازتاب‌دهنده نیازهای سیاسی ویژه آق‌قویونلوهاست و هم نشان‌دهنده گفتمان دینی ـ سیاسی گسترده‌تر عصرشان.یافته‌های این مقاله نشان‌دهنده تحولی چشمگیر در اندیشه سیاسی است: گذار به توجیه امر واقع و پذیرش این اصل که «حق حکومت از آنِ کسی است که غلبه می‌کند».