فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تبیین وضعیت مذهبی ایرانیان در دورهٔ پسامغول و چگونگی دگردیسی تدریجی آنان از تسنن به تشیع از مهم‌ترین دغدغه‌های پژوهشگران است. یکی از بهترین نمونه‌های قابل مطالعه در این زمینه، سلسله‌های صوفیه‌اند که نقشی برجسته در این گذار مذهبی ایفا کردند. از جملهٔ این طریقت‌ها، فرقهٔ کبرویه است که بخش عمدهٔ فعالیت آن در همین دورهٔ سیصدساله صورت گرفت و با شکل‌گیری دولت صفوی، بیشتر پیروانش در ساختار مذهبی جدید جذب شدند. بررسی مذهب کبرویه و تعیین معیارهای تشیع و تسنن نزد ایشان هرچه به سوی ادوار متأخر پیش می‌رود دشوارتر می‌شود و گاه، همچون نمونهٔ حسین بن حسن خوارزمی، ناممکن می‌گردد. یکی از عرصه‌های مهم در میان صوفیهٔ پساهجوم مغول، احترام و بزرگداشت فراوان نسبت به مقام امام علی(ع) و خاندان اوست. از این‌رو در این پژوهش کوشیده شده است دیدگاه بزرگان کبرویه دربارهٔ حضرت علی(ع) بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد حرکت این سلسله به‌سوی تشیع سرانجام به دو شاخه شدن آن انجامید: گروهی در آسیای مرکزی در قالب اهل سنت به حیات خود ادامه دادند و گروهی نیز پیش از برآمدن صفویه به تشیع ـ البته در شکل غالیانهٔ آن ـ گراییدند .