فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ضرورت به ‏عنوان یکی از عوامل رافع وصف متخلفانۀ فعل، پاسخی حلی به شرایطی است که حفظ منافع اساسی دولت یا جامعۀ بین ‏المللی نیازمند نقض تعهدات اولیه باشد. این مقاله درصدد بررسی دفاع ضرورت در حوزۀ محیط ‏زیست از منظر حقوق بین ‏الملل و فقه امامیه است. مشکل اساسی استناد ضرورت در این حوزه، عدم قطعیت آسیب در مسائل زیست‏ محیطی است که با شرط لزوم قریب‏ الوقوع بودن خطر ناسازگار است. بر خلاف حقوق بین ‏الملل، مباحث حقوقی مرتبط با ضرورت چندان مورد توجه علمای اسلام نبوده است؛ اما با استمداد از منابع و قواعد فقهی با استفاده از روش تطبیق حقوقی آیات و روایات و نظرهای فقهای اسلام بر قوانین حقوق بین‏ الملل، می ‏توان مبانی این عامل در فقه امامیه را تدوین کرد. با بررسی اسناد بین‏ المللی و منابع فقهی می‏توان دریافت که اصل ضرورت در حقوق بین‏ الملل محیط‏ زیست در هر دو نظام حقوقی ماهیتی استثنایی دارد و جبران زیان وارده امری پذیرفته‏ شده و حتمی است.