فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در نظام‌های حقوقی مختلف برای حل‌وفصل اختلافات اداری، روش‌های متنوعی به‌کار می‌رود و هر نظام بسته به عوامل مختلف از الگوی خاصی برای دادرسی اداری تبعیت می‌کند. شرایط خاص کشور و زمینه‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی آن تعیین‌کنندة ویژگی‌های خاص نظام دادرسی آن است. روش بیان مطالب در این مقاله تطبیقی بوده و هدف از آن توصیف و معرفی مدل‌های مختلف دادرسی بدون اولویت دادن به یک نظام خاص است. در این مقاله با توجه به معیارهای ساختار دادرسی، روش انجام دادرسی به‌صورت تفتیشی یا جدلی و باز یا محدود بودن نظارت قضایی، الگوهای چهارگانة دادرسی اداری شناسایی شده است. در مدل اول، دادرسی به روش جدلی انجام می‌گیرد، دستگاه‌های اداری کارکرد ترکیبی (اداری –دادرسی) ایفا می‌کنند و در دادگاه‌های عمومی نظارت قضایی بسته‌ای اعمال می‌شود. در مدل دوم دادرسی، دیوان‌هایی مستقل از دستگاه‌های اداری با روش جدلی به حل اختلاف‌های اداری می‌پردازند و در مرحلة نهایی دادگاه‌های عمومی نظارت قضایی بسته را اعمال می‌کنند. در مدل سوم، دادرسی بر عهدة دادگاه‌های اختصاصی است که به شیوة تفتیشی و به‌صورت باز به دعاوی اداری رسیدگی می‌کنند. در نهایت وجه مشخصة مدل چهارم، نظارت قضایی باز در دادگاه‌های عمومی است.