بررسی تطبیقی وضعیت کرمانشاهان درسفرنامه های زائران ایرانی عتبات و سیاحان خارجی عصرقاجار

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ایران بعدازاسلام گروه تاریخ، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

2 استادیار گروه تاریخ، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

3 استادیار گروه تاریخ، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

4 استادیار دانشگاه رازی کرمانشاه

doi
چکیده

دوخصوصیت مهم وبارزدوره قاجاردرقیاس با سایر ادوارتاریخی ایران، از یک طرف افزایش روابط خارجی وحضورگسترده افراد خارجی در ایران و از سویی دیگر افزایش زائران عتبات عالیات می باشد. درچنین فضا وبستری جغرافیای کرمانشاهان با تکیه برکرمانشاه که مرکز آن بود ازمناطقی است که به دلیل قرارگرفتن در مسیر شاهراه ارتباطی اصلی و همچنین سرحدی بودن و نیز واقع شدن در جوارعتبات عالیات و تعاملات گسترده حاصل از آن، با حضورجمعیت کثیری از زائران و سیاحان ایرانی وخارجی مواجه بود. زائران از شهرهای مختلف ایران و حتی خارج از ایران از اقشار مختلف جامعه در راه عتبات از جغرافیای کرمانشاهان عبور می‌کردند. نظر به اینکه سیاحان خارجی و زائران مشاهدات خویش را در قالب سفرنامه به رشته تحریر درآورده‌اند، این سوال مطرح می‌شود که وضعیت و تحولات اجتماعی، اقتصادی و دینی کرمانشاه دوره قاجاریه از منظرآنها به چه صورت توصیف شده است و چه مولفه هایی بیشتر مورد توجه این افراد واقع گردیده است؟ همچنین این مسئله نیز مطرح می شود که آیا مشاهدات سیاحان خارجی با زائران تفاوت داشته است و مهمترین تمایزات این مشاهدات شامل چه موارد مهمی بوده است؟ این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی وبا استفاده از منابع تاریخی کتابخانه‌ای انجام شده و نشان می‌دهدکه وجود مساجد،کاروانسراها و تکایا، اوضاع مذهبی، قومیتها،گمرک و میزان مالیات اخذشده و در نهایت امنیت و افواج نظامی از مهمترین مولفه های مورد توجه زائران بوده است، در حالی که سیاحان بیشتر به اوضاع اجتماعی، اقتصادی و باستان شناسی و تعاملات و حکومت داری حاکمان توجه داشته اند