فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کاربردهای دلالت اشاره در فقه و حقوق* زینب گیلانی[1] عبدالرسول قاسمی کجانی[2] چکیده دلالت در لغت به معنای راهبری است و در اصطلاح دارای اقسام زیادی است. ماهیت دلالت اشاره از دید اصولیان متفاوت است. برخی آن را از جمله دلالت‌های منطوقی، برخی آن را جزء دلالت‌های مفهومی و برخی دیگر قائل به قسم سومی میان این دو دلالت، به نام دلالت سیاقی هستند. نظر چهارمی نیز در این میان مطرح گردید که دلالت اشاره در اصل دلالت نیست و نامیدن آن به دلالت، با مسامحه همراه است. تعریف دلالت اشاره به مبنای انتخابی بستگی دارد. کتب مصطلحات اصول فقه دلالت اشاره را از جمله دلالت‌های سیاقی به شمار آورده‌اند و آن را دلالتی می‌دانند که لازمه کلام است ولی دلالت التزامی آن محسوب نمی‌شود؛ بلکه لزوم غیر بین کلام یا لزوم بین بمعنی الاعم آن به شمار می‌رود و عرفاً هم مقصود متکلم نیست. همه اصولی‌ها اتفاق‌نظر دارند در این‌که دلالت اشاره حجیت دارد ولی در این‌که از چه بابی حجت است، اختلاف‌نظر وجود دارد. در مذاهب حنفی، شافعی، امامیه و تا حدودی در مذهب مالکی در مورد دلالت اشاره بحث شده است. دلالت اشاره کاربردهای فقهی و حقوقی فراوانی دارد که در این پژوهش به آن اشاره شده است. کلیدواژه ها: دلالت، دلالت معنا، دلالت مفهوم، دلالت اشاره، دلالت اقتضا. * تاریخ دریافت: 27/8/94 تاریخ پذیرش : 15/02/95 [1] - دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مذاهب اسلامی (نویسنده مسئول). - [2] دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم و استاد سطح عالی حوزه علمیه اصفهان.