فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جبرگرای و مشیت گرایی یکی از موضوعات مطرح تاریخی است که در مواجهه با شرایط و رخدادهای اجتماعی بروز می­کند. این دیدگاه تا حدی دستاویز و توجیه کننده رفتار، نیات و اعمال پادشاهان، دانشمندان، تاریخ‌نگاران، شعرا و حتی مردمان جوامع در مقابل رخدادهای پیرامونی بوده است. نوشته پیش رو سعی دارد با روش توصیفی‌-‌تحلیلی به بررسی عوامل تاریخی مؤثر در بروز و تشدید جبرگرایی در یورش مغول و عصر ایلخانی به ویژه در متن برخی آثار تاریخی آن دوران بپردازد تا دریابد که چگونه جبرگرایی باعث پایداری،گسترش و پذیرش سیطره مغول و تداوم آن شده‌ است. مهم‌ترین پرسش این مقاله این است که: چرا مردمان به ویژه تاریخ‌نگاران ایلخانی، برای آرامش خیال و توجیه حمله وحشیانه مغول بیشتر به جبرگرایی متمایل شده‌اند. همچنین جبرگرایی در توجیه حمله مغول تا چه مقدار در آثار تاریخی آن دوران انعکاس یافته است؟ یافته های پژوهش حاضرگواه این است که عوامل متعددی چون پیشینه تاریخی و اعتقادی، فرهنگ رایج و باورپذیری مردمان و مغولان، اختلافات و جنگ­های داخلی، شدت تهاجم و قساوت مغولان، نگاه غالب جبرگرایانه دیوان­سالاران و مسائل روانی-ذهنی در بروز و شدت بخشی به جبرگرایی و قبول سرنوشت در آن دوران مؤثر بوده است.