فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عمیدالملک کندری از برجسته‌ترین چهره‌های سیاسی قرن پنجم هجری است که نقش او در شکل‌گیری دولت متمرکز سلجوقی جایگاهی تعیین‌کننده دارد. در دوره‌ای که ساختار قدرت میان خلافت عباسی و سلطنت سلجوقی دچار واگرایی نهادی بود، کندری توانست با تکیه بر سنت دیوان‌سالاری ایرانی، نهاد وزارت را بازآفرینی کرده و آن را به ستون اصلی سامان سیاسی دولت نوپای سلجوقی تبدیل کند. او با سازمان‌دهی دیوان‌ها، تمایز‌بخشی میان وظایف لشکری و کشوری، و استقرار نظام نظارت اداری توانست دولت ایلی سلجوقی را به دولت دیوانی تبدیل کند و بنیانی نهادی برای دوره‌های بعد، به‌ویژه عصر نظام‌الملک، فراهم آورد. این پژوهش با روش تاریخی–تحلیلی و بر پایه منابع اصیل فارسی و عربی انجام شده است. سؤال اصلی تحقیق آن است که: کندری چگونه توانست با اتکا به میراث دبیرسالاری ایرانی، نهاد وزارت را بازسازی کرده و دیوان‌سالاری متمرکز سلجوقی را بنیان‌گذاری کند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که کندری نه تنها میانجی رابطه خلافت و سلطنت بود، بلکه از طریق نوسازی ساختار اداری و تثبیت کارکردهای وزارت، نقش بنیادینی در تکوین دولت متمرکز سلجوقی ایفا کرد و اساس «عقلانیت دیوانی» را در این دولت مستقر ساخت.