فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قنات قصبه گناباد یکی از کهن‌ترین سازه‌های آبی ایران است که نه‌تنها در شکل‌گیری حیات و سکونت در منطقه قائنات نقش بنیادین داشته، بلکه در حافظه تاریخی مردم گناباد و در گزارش‌های جغرافیایی و سفرنامه‌های اسلامی نیز جایگاهی ویژه یافته است. با وجود این اهمیت، تاکنون تحقیقی جامع که روایت‌های محلی را در کنار گزارش‌های منابع جغرافیایی اسلامی و سفرنامه‌ها به‌صورت تطبیقی تحلیل کند، انجام نشده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که: قنات قصبه چگونه و بر اساس چه الگوهایی در حافظه جمعی مردم گناباد و در متون جغرافیایی و سفرنامه‌های اسلامی بازتاب یافته است و این بازتاب‌ها چه نسبتی با واقعیت تاریخی و کارکردی قنات دارند؟ روش تحقیق به‌صورت توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر داده‌های کتابخانه‌ای است.تحلیل داده‌ها بر اساس رویکرد حافظه تاریخی و جغرافیای فرهنگی صورت گرفته است.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روایت‌های محلی قنات قصبه اغلب در قالب اسطوره‌پردازی و نسبت دادن آن به شخصیت‌های اساطیری یا پهلوانی شکل گرفته‌اند و کارکردی هویت‌ساز دارند. در مقابل، منابع جغرافیایی اسلامی با ارائه داده‌های دقیق‌تر درباره عمق چاه، طول قنات و نقش اقتصادی آن، تصویری عینی‌تر از قنات ارائه می‌کنند. تطبیق این دو دسته روایت نشان می‌دهد که قنات قصبه هم به‌عنوان «عنصر هویت‌ساز» و هم به‌عنوان «عنصر کارکردی» در شکل‌گیری تمدن آبی قائنات ایفای نقش کرده است.