فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی مبانی فقهی مالکیّت لحظه ای محمود احمدی[1] محمدکاظم رحمان ستایش[2] چکیده اقتضای طبیعت حق مالکیت بعنوان یک حق عینی، دوام است. اما برخی از ملکیتها به علت ویژگی و پیچیدگی، صفت دوام آنها به چالش کشیده شده است. و راه حل آنها با اصول و قواعد و عقود و ایقاعات متعارفه ممکن نیست؛ بلکه جهت بر قراری اعتبار و رابطه بین مالک و مال، با طرح ایده ملکیت آناً مّا، می توان این مُعَما را حل نمود. ملکیت لحظه ایی در متون فقهی، با تعابیر مختلفی از قبیل: التَّمَلُّک الضمنی الآنی جُزء لا یَتجزَی التقدیری آناًما مطرح شده است. ماهیّتاً به معنای تغییر مالک در یک لحظه به صورت قهری و بدون سبب. در حقیقت ملکیت آناًما، نازل منزلۀ ملک است؛ اما فاقد آثار شرعی و عرفی و قانونی است و جزء اموال و دارایی شخص نیست. و با ملکیت موقت شباهت جزئی دارد زیرا هر دو مقید به زمانند و خاستگاهشان فقه است. اما با قرارداد تازه تأسیس مالکیت زمانی یا تایم شرینگ، تفاوت ماهوی دارد. در نتیجه از نظر این مقاله، راه حلّ برخی از حقوق مالی و ملکیتهای ویژه، ازقبیل: تهاتر، تلف مبیع قبل از قبض، تعلق دیه مقتول، بدل حیلوله، بیع معاطات و غیره، از طریق مالکیت لحظه ایی مقدور است. ومی تواند راهگشای برخی از عقود مستحدثه و قراردادهای جدید باشد. در این نوشتار با استفاده از روش تحلیلی توصیفی و با رویکرد فقهی و قانونی، به حل پاره ایی از آنها پرداخته شده است. واژگان کلیدی: ملکیت، آناًمّا، سبب، مال، حق. · تاریخ دریافت : 3/11/96 تاریخ پذیرش نهایی 30/3/97 [1] - دانشجوی دوره دکترا، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران. m.ahmadi3763@gmail.com [2] - دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.نویسنده مسوول kr.setayesh@gmail.com