فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سقوط حکومت پهلوی و پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ را می‌توان یکی از مهم‌ترین رخدادهای ژئوپلیتیک خاورمیانه دانست که فهم آن بدون توجه به نقش خطاهای اطلاعاتی و اشتباهات سیاست خارجی ایالات ‌متحده کامل نخواهد بود. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی ـ تاریخی و اتکاء بر اسناد منتشر شده آمریکایی، گزارش‌های اطلاعاتی و مطالعات حوزه سیاست‌گذاری، تلاش می‌کند سهم ناکامی‌های ساختاری و تصمیم‌گیری‌های نادرست واشنگتن را در تحولات ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ واکاوی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اتکای بیش از حد به ارزیابی‌های خوش‌بینانه از ثبات رژیم پهلوی، نادیده گرفتن نشانه‌های تضعیف مشروعیت سیاسی، سوءبرداشت از رهبری مذهبی و ظرفیت بسیج اجتماعی، و نیز شکاف در میان نهادهای تصمیم‌گیر آمریکایی، موجب شکل‌گیری تصویری نادرست از واقعیت‌های جامعه ایران شد. این ترکیب از خطاهای اطلاعاتی و ناهماهنگی سیاستی، نه‌تنها قدرت پیش‌بینی و مدیریت بحران را برای واشنگتن کاهش داد، بلکه به‌طور غیرمستقیم در تعمیق بحران حکومت پهلوی و محدود شدن گزینه‌های سیاست خارجی آمریکا نقش‌آفرین بود. درنتیجه، پژوهش حاضر استدلال می‌کند که ناکامی‌های آمریکا علت تامّ سقوط شاه نبود، اما یکی از عوامل مؤثر در تغییر موازنه قدرت داخلی و تسریع روند پیروزی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود. مقاله حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد پاسخ به این پرسش است که: چگونه خطاها و ناکامی‌های دستگاه‌های اطلاعاتی و ارزیابی‌های اشتباه ایالات‌ متحده درباره رژیم پهلوی، به تضعیف موقعیت سیاسی شاه و تسریع سقوط رژیم منجر شد؟ و سیاست‌های خارجی و جهت‌گیری‌های استراتژیک ایالات‌متحده نسبت به ایران در دهه ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۷، در چه حد زمینه‌ساز افزایش نارضایتی داخلی و پیروزی انقلاب اسلامی شد؟ به‌نظر می‌رسد خطاهای اطلاعاتی و ارزیابی‌های نادرست آمریکا درباره رژیم پهلوی، همراه با سیاست‌های حمایتی بی‌قید و شرط ایالات‌ متحده، موجب تشدید بی‌توجهی شاه به نارضایتی‌های داخلی، کاهش مشروعیت حکومت و تسریع فروپاشی رژیم شد؛ این عوامل در کنار اصلاحات شتاب‌زده و سرکوب سیاسی، زمینه‌ساز پیروزی انقلاب اسلامی گردید.