شناسایی وضعیت موجود فرآیند استعدادیابی ورزشی در برنامه درسی تربیت بدنی دانش‏آموزان (رویکرد داده بنیاد): مطالعه موردی استان خراسان رضوی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری برنامه‌ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

2 استادیار تربیت بدنی، گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

3 دانشیار مطالعات برنامه‌ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

4 استاد گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
https://doi.org/10.82355/jism.2026.1192018
چکیده

با توجه به اهمیت فرایند استعدادیابی ورزشی در مدارس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی وضعیت موجود فرآیند استعدادیابی ورزشی در برنامه درسی تربیت بدنی دانش­آموزان در آموزش و پرورش انجام گرفت. این پژوهش با کاربست رویکرد کیفی و استفاده از روش داده بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه آماری شامل خبرگان و صاحب­نظران حوزه ورزش دانش­آموزی و مدیریت آن در آموزش و پرورش استان خراسان رضوی بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند از نوع ملاک ‌محور انتخاب شدند. ملاک انتخاب مشارکت­کنندگان، داشتن حداقل 5 سال تجربه آموزشی و مشارکت در فرایند استعدادیابی ورزشی دانش­آموزان بوده است. داده­ها تا رسیدن به مرحله اشباع نظری، از طریق مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته با 20 نفر از مشارکت­کنندگان گردآوری شدند. به منظور تجزیه و تحلیل داده­ها، از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی بهره گرفته شد. در راستای تأمین روایی و پایایی از معیارهای لینکن و گوبا بهره گرفته شد. نتایج نشان‌دهنده­ 40 مفهوم محوری و 16 مقوله منتخب بود که در قالب نظریه داده­بنیاد شامل ناسازگاری برنامه درسی تربیت بدنی با تحولات محیطی و فرایند نامطلوب استعدادیابی ورزشی دانش­آموزان به عنوان پدیده‏ محوری، شرایط علّی (عوامل فرابخشی- برون سازمانی؛ عوامل بخشی-درون سازمانی؛ عوامل فردی)، راهبردها (نظام­های ارزیابی – ترفیع شغلی؛ وضوح و روشنی اهداف، مأموریت­ها و چشم­اندازها؛ روش­های یاددهی - یادگیری)، شرایط زمینه­ای (عوامل فرهنگی – اجتماعی؛ بسترهای قانونی و حقوقی)، شرایط مداخله­کننده تسهیل­گر(منابع انسانی؛ مطالبات اجتماعی و فرابخشی؛ تغییر سبک زندگی)، شرایط مداخله­گر محدودکننده (گسست اکوسیستم آموزش و پرورش؛ باور و فلسفه سنتی به آموزش و پرورش) و پیامد (پیامدهای شخصی، سازمانی و ملی) سازماندهی شد.