فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

همان‌طورکه در دعاوی مطروحه در محاکم داخلی به لحاظ حقوقی مداخلۀ دو یا چند شخص در ایجاد یک نتیجۀ زیانبار و متعاقباً احراز مسئولیت اشخاص متعدد امری مبتلابه است، در عرصۀ حقوق بین‌الملل نیز وقوع چنین وضعیتی متصور است. در این فضا مفهومی تحت عنوان مسئولیت بین‌المللی مشترک پدیدار می‌شود؛ در واقع، چنانچه در نتیجۀ رفتار متخلفانۀ بین‌المللی دولت‌ها و بازیگران متعددی، نتیجه‌ای واحد رقم بخورد، امکان به‌اشتراک گذاشتن مسئولیت بین‌المللی فی‌ما‌بین این اشخاص وجود خواهد داشت. بی‌شک در این باره آیین دادرسی حاکم بر دعاوی مذکور اهمیت شایانی دارد؛ چراکه ماهیت منحصربه‌فرد این دعاوی گاه محاکم را با سردرگمی‌هایی همچون چالش‌های صلاحیتی نسبت به خواندگان متعدد و یا نحوۀ مدیریت دعوا و اشخاص حاضر در پرونده و همچنین ارزیابی تأثیر عدم حضور اشخاصی که به‌نحوی به دعوا و مسئولیت بین‌المللی مورد استناد ارتباط می‌یابند، مواجه می‌کند. یافتۀ اصلی پژوهش حاضر، احراز عدم استقرار رویه‌ای ثابت در میان محاکم بین‌المللی از جمله دیوان بین‌المللی دادگستری و یا دیوان اروپایی حقوق بشر از منظر آیین حاکم بر رسیدگی به دعاوی ناظر بر مسئولیت بین‌المللی مشترک است که شاید بتوان دلیل این مسئله را در عدم استفاده از ظرفیت‌های قواعد موضوعه و نبود پیش‌بینی راهکارهای متناسب در فروض ایجاد مسئولیت مشترک در بستر دعاوی چندجانبه جست‌وجو کرد.