کیفرزدایی در فقه با رویکرد به قانون کاهش مجازات حبس

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: rahiminejad@tabrizu.ac.ir

2 دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی ،تبریز، ایران.

3 استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تبریز ، دانشگاه ازاد اسلامی، تبریز، ایران

4 استادیار گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران

doi
https://doi.org/10.82323/jil.2025.1229539
چکیده

کیفرزدایی، سیاستی است که در فقه و حقوق موضوعه، ساری و جاری است. کیفرزدایی فقهی می¬تواند منبع اساسی برای سیاست کیفرزدایی در حقوق موضوعه قلمداد شود. برای این¬که قوۀ مقنّنه بتواند در تدوین این سیاست و پیش¬بینی سازوکارهای آن موفق عمل نماید، باید به مبانی و منابع این سیاست در فقه هم دقت داشته باشد؛ در غیر این صورت، قوۀ قضاییه و نهادهای تابعۀ آن را با چالش¬های جدی مواجه خواهد ساخت. مبنای کیفرزدایی در فقه اسلامی در پرتو صفت ثبوتی رحمانیّت خدای متعال و مصلحت، قابل توجیه و تبیین است. برقرار¬نمودن پل ارتباطی بین سیاست کیفرزدایی در فقه و حقوق موضوعه، به ظرافت علمی و دقت نظر فقهی نیاز دارد. برخی از سازوکارهای کیفرزدایی در فقه، مختصّ آن است و تابه¬حال به حوزۀ حقوق موضوعه وارد نشده است؛ برای مثال، نهاد شفاعت که قابل انتقال به قانون کاهش مجازات حبس تعزیری است، مورد غفلت واقع شده است. در این مقاله، شرایط کیفرزدایی و سازوکارهای آن در فقه و حقوق موضوعه با رویکرد به قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و تأثیر سیاست کیفرزدایی فقهی در قانون کاهش مجازات حبس به شکل تحلیلی و توصیفی مورد بررسی قرار گرفته و از این رهگذر، چالش¬های احتمالی، احصاء و راهکارهای خروج از آن بیان شده است. هم¬چنین پشنهادهایی نیز برای قوای مقننّه و قضاییه جهت مدنظر قرار -دادن سیاست کیفرزدایی فقهی در تدوین قوانین مربوط و اجرای آن در مرحلۀ عمل ارائه گردیده است.