مقصد حفظ نفس با رویکردی به مجازات اعدام
نویسندگان
1 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، ایران. (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
doi
https://doi.org/10.82323/jil.2025.1229492چکیده
اجرای مجازات اعدام در فقه اسلامی، بهویژه در غیبت معصوم، به دلیل تعارض با مقصد حفظ نفس از مقاصد ضروری شریعت یکی از مسائل چالشبرانگیز فقهی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این تعارض میپردازد و احکام قصاص، حدود سالب حیات (مانند محاربه، ارتداد، و زنا) و مجازاتهای تعزیری را در پرتو مقاصد شریعت تحلیل میکند. دادهها از منابع فقهی شیعه و سنی، آیات قرآنی، روایات، و تجربه نظام قضایی ایران گردآوری شده است. یافتهها نشان میدهد که اجرای حدود سالب حیات در غیبت معصوم به دلیل فقدان قاضی معصوم، احتمال خطای قضایی و شبهات اجتماعی (مانند فقر) با مقصد حفظ نفس ناسازگار است. قصاص، به دلیل امکان عفو و دیه، انعطافپذیرتر بوده و با این مقصد هماهنگتر است. قواعد فقهی مانند درء، توبه، و لاضرر اجرای حدود را در غیبت محدود میکنند. پیشنهاد میشود فقها با تکیه بر فقه مقاصدی، اجرای حدود سالب حیات را معلق کرده و به مجازاتهای اصلاحی مانند حبس و بازپروری اولویت دهند تا با حکمت شریعت و عدالت اجتماعی همخوانی داشته باشد.
