فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزشیابی تأثیر یکی از ضروری‌ترین گام‌ها در فرآیند اجرای طرح‌ها و برنامه‌ها و راهبردی‌ترین شیوه قضاوت درباره کیفیت فعالیت‌های انجام‌شده به خصوص در عصر اطلاعات است. با توجه به اهمیت و جایگاه این شیوه ارزشیابی، تدوین و معرفی یک فهرست‌وارسی دقیق برای ارزیابی کیفیت ارزشیابی‌های تأثیر (فرا ارزشیابی تأثیر) از ضرورت دوچندانی برخوردار است. در پژوهش حاضر تلاش شده‌است تا با استفاده از رویکرد آمیخته از نوع اکتشافی و با تلفیق دو روش اَسنادی و مطالعات ارزشیابی، یک فهرست‌وارسی فرا ارزشیابی تأثیر، طراحی و تدوین ‌شود. در مرحله نخست مطالعه، کدگذاری و تحلیل دقیق 16 سند مبتنی بر راهبرد آلتاید، منجر به شناسایی 35 گویه ‌شد. در مرحله دوم با استفاده از فهرست‌وارسی تدوین‌شده، به ارزشیابی 18 پژوهش واجد شرایط اولیه پرداخته‌شد. در این مرحله، یافته‌ها نشان‌دهنده عدم دستیابی پژوهش‌ها به سطح تسلط در 28/94 درصد از نشانگرها معادل 33 نشانگر از 35 نشانگر (به طور دقیق عدم دستیابی 100 درصد پژوهش‌های ارزیابی‌شده به حد تسلط در 71/65 درصد از نشانگرها ، عدم دستیابی بیش از 50 درصد پژوهش‌های ارزیابی‌شده به حد تسلط در 57/28 درصد از نشانگرها ، و عدم دستیابی 50 درصد پژوهش‌های ارزیابی‌شده به حد تسلط در 71/5 درصد از نشانگرها ) است. بنابراین تحلیل نتایج حاکی از ضعف مفرط مطالعات ارزشیابی تأثیر در رعایت اصول زیربنایی این نوع ارزشیابی از جمله ارائه یک نظریه تغییر، تهیه طرح ارزشیابی، تهیه فهرست‌وارسی ارزشیابی، تشکیل تیم ارزیابی آموزش‌دیده و موارد دیگر است که این مسأله کیفیت این مطالعات را با تردید جدی همراه‌ می‌سازد. همچنین کم‌توجهی به اصول ارزشیابی تأثیر به‌عنوان مهم‌ترین بخش در اجرای برنامه‌ها، مداخلات و تغییرات، به غفلت از تأثیرات واقعی، بلندمدت و پایدار برنامه‌ها و توجه به نتایج سطحی، فوری و کوتاه مدت می‌انجامد، لذا توجه مدیران، ارزشیابان و پژوهشگران در حوزه ارزشیابی تأثیر به اصول اساسی ارزشیابی تأثیر و گویه‌های مهم ارائه‌شده در فهرست‌وارسی پژوهش حاضر و ارزشیابی بر اساس آن‌ها ضروری است.