فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فضاهای آموزشی به عنوان بستری کلیدی برای فرآیند یادگیری، تحت تأثیر عوامل کالبدی محیطی قرار دارند که می‌توانند عملکرد شناختی، انگیزشی و عاطفی دانش‌آموزان را شکل دهند. هدف اصلی پژوهش، تبیین تأثیر عوامل کالبدی محیط آموزشی بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان دوره دوم مقطع دبیرستان است. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان مقطع دبیرستان این مدارس بود و نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای با حجم ۳۰۰ دانش‌آموز(100 نفر از هر پایه تحصیلی) انجام شد؛ روش‌های جمع‌آوری داده شامل فهرست مشاهدات استاندارد، نمرات کارنامه‌های پایان ترم، پرسشنامه محقق‌ساخته و تحلیل کیفی پلان مدارس بود. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام شد. بر اساس تحلیل ضرایب همبستگی اسپیرمن، تمامی شاخص‌های کالبدی با یادگیری دانش‌آموزان همبستگی مثبت و معنادار(0.05p<) نشان دادند؛ بیشترین همبستگی مربوط به طراحی صحیح موقعیت پنجره و افزایش نور طبیعی با ضریب 93/0 بود که تأثیر برجسته نور طبیعی را در ارتقای تمرکز و تعامل تأیید می‌کند. همچنین، دید و منظر مناسب برای کلاس درس(85/0) و بهبود چیدمان و انعطاف‌پذیری فضاها(72/0) تأثیر قابل توجهی بر خلاقیت و همکاری دانش‌آموزان داشتند، در حالی که مکان‌یابی صحیح ورود به کلاس(63/0) و طراحی درست فضاهای آموزشی مدارس(59/0) نیز روابط مثبتی را نشان دادند؛ این نتایج، تفاوت‌های میان دو مدرسه را برجسته می‌سازد، جایی که مدرسه البرز با استانداردهای بالاتر، سطوح یادگیری بالاتری را ثبت کرد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عوامل کالبدی محیط آموزشی، به ویژه نور طبیعی و انعطاف‌پذیری فضایی، نقش محوری در بهبود یادگیری دانش‌آموزان ایفا می‌کنند و طراحی جامع این عوامل ضروری است؛ با وجود محدودیت‌هایی مانند تمرکز بر مقطع دبیرستان(به جای ابتدایی اولیه) برای اعتبار پاسخ‌ها و چالش تطبیق با شهرهای دیگر، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران آموزشی بر بازطراحی مدارس با تأکید بر استانداردهای نور، چیدمان و منظر تمرکز کنند.