حکمرانی تبلیغ دینی در متاورس: آیندهپژوهی، فرصتها، چالشها و راهبردها
نویسندگان
1 استادیار، گروه آینده پژوهی دین و دین داری، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
doi
چکیده
ظهور متاورس بهعنوان نسل نوینی از فضای مجازی، مفهوم تبلیغ دینی را به عرصهای جدید وارد کرده است که شامل فرصتها و چالشهای بیسابقهای است. متاورس، با ویژگیهایی همچون تعاملیبودن، فراگیری، تجربههای سهبعدی، و توانایی ایجاد جوامع مجازی، بستری را فراهم میکند که در آن مفاهیم دینی میتوانند به شیوهای نوین ارائه و درک شوند. این فضا به کاربران امکان میدهد تا تجربیات دینی مانند زیارت مجازی یا شرکت در مراسم مذهبی آنلاین را در قالبی متنوع و جذاب تجربه کنند. همچنین، فرصتهایی نظیر برگزاری دورههای آموزشی تعاملی، تولید محتوای خلاقانه چندرسانهای دینی، و ایجاد ارتباط مستقیم با مخاطبان از مزایای این محیط است. با این حال، متاورس چالشهای قابلتوجهی نیز به همراه دارد. از جمله این چالشها میتوان به مسائل اخلاقی و امنیتی، دسترسی ناعادلانه به فناوری، سواد پایین دیجیتالی در میان مبلغان دینی، و آسیبپذیری محتوای دینی در برابر تحریف و افراطیگری اشاره کرد. تغییرات نسلی و نیازهای متفاوت نسلهای جدید، یکی دیگر از چالشهای مهم در بهرهگیری از این فضا است. بهویژه، نسل Z و آلفا ارتباط کمتری با الگوهای سنتی تبلیغ برقرار میکنند و جذب محتوای تعاملی و جذاب دیجیتال میشوند. تحقیق حاضر با نگاهی آیندهپژوهانه، ضمن تحلیل روندها و پیشرانهای تکنولوژیک و اجتماعی، پیشنهادهایی را برای ارتقای تبلیغ دینی در این بستر نوین ارائه میدهد. راهبردهایی همچون آموزش سواد رسانهای به مبلغان، تقویت عدالت رسانهای، تولید محتواهای نوآورانه و همگام با سبک زندگی دیجیتال، و توسعه نظامهای پایش و ارزیابی محتوا، از جمله روشهایی است که میتواند اثربخشی تبلیغ دینی را در این فضا افزایش دهد. نتایج پژوهش نهتنها چالشهای فعلی را نمایان میسازد، بلکه نقشه راهی برای سیاستگذاران و مبلغان فراهم میآورد تا با هوشمندی، از ظرفیتهای بیسابقه متاورس بهرهگیری کنند و تبلیغ دین را متناسب با اقتضائات عصر دیجیتال توسعه دهند.
