فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مفهوم توسعه انسانی خودگویای آن است که هدف اصلی توسعه بهره مند ساختن راستین انسان است. یعنی بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی افراد انسانی. افزایش درآمد و گسترش اشتغال ضروری اند، اما این دو وسیله توسعه اند نه هدف آن، هدف توسعه، پرورش قابلیت های انسان و گسترش امکان های اوست. توسعه انسانی دو وجه دارد: از یک سو، بر شکل گیری قابلیت های انسانی از راه سرمایه گذاری در نیروی انسانی تأکید می ورزد و از سوی دیگر، به همان اندازه نیز شیوۀ به کارگیری این قابلیت های رشد یافته را از راه چارچوبی برای مشارکت در رشد درآمد و اشتغال مورد توجه قرار می دهد. برخی توسعۀ انسانی را توسعه منابع انسانی دانسته اند، اما سرمایه گذاری در نیروی انسانی و یا تشکیل سرمایۀ انسانی جنبه ای از توسعۀ انسانی است و جنبه های دیگری چون مشارکت انسانها در رشد از راه اشتغال و تولید درآمد نیز به همان اندازه دارای اهمیت است. عده ای دیگر توسعۀ انسانی را برنامه های یک بخشی قلمداد می کنند، برنامه هایی مثل سرمایه گذاری در بهداشت، آموزش و پرورش و خدمات اجتماعی، اما توسعۀ انسانی مستلزم برنامه ها و فعالیت های چند بخشی و سیاست کلان اقتصادی است و هدف نهایی این است که رشد اقتصادی به بهبود رفاه مردم بینجامد. بعضی نیز معتقدند که تضادی میان مفاهیم رشد اقتصادی و توسعۀ انسانی وجود دارد و رشد اقتصادی شرط لازم توسعۀ انسانی است نه شرط کافی. توجه توسعه باید انسان باشد و هدف های عمده ای چون کاهش بنیادی فقر و امکان برخورداری عادلانه از فرصت های اقتصادی را دنبال کند. توسعۀ انسانی بعد مهم دیگری نیز دارد: توسعه باید پایدار باشد، یعنی باید حق انتخاب و ضرورت نسل های آینده را محترم بشمرد و حفظ کند. برای دست یافتن به الگوهای توسعه پایدار ضروری است تمام شکل های سرمایه، عم از مادی و طبیعی و انسانی، بازآفرینی و حفظ شوند. به پایان رسانیدن هر بخشی از این سرمایه که میراث همیشگی انسان است و غافل ماندن از تجدید آن، یعنی دزدیدن از فرزندان خودمان، در این مقاله سعی گردیده تا نگرشی کوتاه باشد بر توسعۀ انسانی و عوامل مؤثر در آن.