مطالعه و بررسی اسطورۀ گیاه و درخت در سه اثر حماسی «شاهنامه»، «انه‌اید» و «رامایانا»

doi
چکیده

در بلندای فرهنگ و تمدن بشر، گیاهان و روییدنی­ها از بنیادی­ترین عناصر بسیار مهم حیات آدمی به شمار آمده­اند که به نوعی اساطیر دل­کش آن به آموزه‌ها و تجربیات انسان پیشاتاریخی بازمی­گردد. این عناصر چنان در اعماق ذهن بشر جای گرفته که اقوام مختلف برای برخی از آن­ها، مفاهیم مقدس و ایزدی و نیز نیروی خاصی قائل بوده­اند که بدان «نیروی ماورایی» هم می­گویند. در این جستار که مبتنی بر شیوة توصیفی-تحلیلی است تلاش شده، باور گیاه‌تباری بشر، قداست نبات، دگردیسی‌های گیاهی و انسانی و... در سه حماسة سترگ شاهنامه، رامایانا و انه‌اید واکاوی گردد. اینکه گسترة خویش­کاری نباتات علاوه بر مشارکت در چرخة آفرینش از اهمیت، تقدس، روح معنوی و پویایی برخوردار است، ماحصل بررسی این جستار می­باشد با این پندار که باورمندی مشترک این سه حماسه، درواقع انعکاسی از ناخودآگاه جمعی است که به نوعی در بطن متون مزبور رسوخ یافته است. با بررسی اسطورة باروری، مرگ و نوزایی نباتات، می­توان دریافت که میان اقوام مختلف با یکدیگر پیوندی وجود دارد که خود راهی است برای فهم خداشناسی و خرد جمعی. این انگاره در آثار حماسی این سه قوم، تفسیر ناخودآگاه جمعی انسان با هر بُعد زمانی، مکانی و فرهنگی است که نشأت­گرفته از پویایی و پاکی روح آن‌هاست.