نمود مرگ و نوزایی در جهان شعر سید علی صالحی

doi
چکیده

کهن‌الگوها، تصاویر جهان‌شمولی هستند که آثار ادبی و هنری را تحت سیطرۀ خود دارند. از این میان کهن‌الگوی مرگ و نوزایی، یکی از قدرتمندترین و فراگیرترین کهن‌الگوها، ساختار بسیاری از متون ادبی را شکل می‌دهد. مرگ به عنوان واقعیتی اجتناب‌ناپذیر، همواره ذهن بشر را مشغول کرده و در آثار ادبی و هنری به شکل‌های مختلفی بازتاب یافته است. این کهن‌الگو در اغلب اشعار نه به معنای پایان؛ بلکه بخشی بزرگ از تحولی است که نوید بازتولدی تازه را می‌دهد؛ بنابراین مرگ می‌تواند در ذهن و زبان آدمی با تولد و نوزایی همراه باشد. پژوهش پیش‌رو با رویکردی توصیفی‌تحلیلی، به واکاوی کهن‌الگوی مرگ و نوزایی و جلوه‌های آن در جهان شعری سید علی صالحی، یکی از پیشروان برجستۀ «شعر گفتار» در ادبیات معاصر فارسی می‌پردازد. نمادها و تصاویر متعدد به عنوان تجلی‌گاه‌های کهن‌الگوی مرگ و نوزایی در آثار این شاعر تأثیرگذار تحلیل می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر به این نتیجه می‌رسد که مرگ در اشعار صالحی، فراتر از پایانی صرف، به‌مثابه جزء جدایی‌ناپذیر چرخۀ هستی است. آشکارگی درون‌مایۀ کهن‌الگویی مرگ در نمادپردازی گون‌گون شعر سید علی صالحی نه مرز پایان؛ بلکه نقطۀ آغازین نوزایی، بیداری و تولدی دوباره است.