جایگاه استثنای امنیت ملی در سازمان تجارت جهانی و رویه قضایی ‏بین‏ المللی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق بین ‏الملل دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران‏

2 دانشجوی دکتری حقوق تجارت و سرمایه گذاری بین‏ المللی، دانشکدة حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران ، ایران

doi
10.22059/jplsq.2025.383459.3618
چکیده

بررسی جایگاه استثنای امنیت ملی در سازمان تجارت جهانی و رویه قضایی بین‏ المللی از این حیث حائز اهمیت فراوان است که در سال‏ های اخیر شاهد استنادات بی‏ سابقه ‏ای به نهاد استثنایی امنیت ملی توسط کشورها در جهت عدم ایفای تعهدات هستیم که ادامه این روند در آینده نزدیک بی‏ شک نظام حقوقی بین‏ المللی را با چالش‏ های مهمی مواجه می ‏سازد. در این زمینه مهم‏ترین سؤالات عبارت‏اند از: شرایط استناد به استثنای امنیت ملی، آثار حقوقی آن و در نهایت سازوکارهای مقابله با چالش‏ های پیش رو. با بررسی آخرین یافته‏ های رویه قضایی بین‏ المللی به‏ خصوص پرونده «راشا ترانزیت» در سازمان تجارت جهانی و پرونده «برخی اموال ایران» در دیوان بین‏ المللی دادگستری می ‏توان نتیجه گرفت که تنها زمانی یک کشور در پرتو امنیت ملی از ایفای تعهدات معاف می ‏شود که استناد به امنیت ملی «ضرورت» داشته باشد و اقدامات صورت‏ گرفته «متناسب» با هدف حفظ امنیت ملی بوده و با «حسن نیت» اتخاذ شده باشند. برقراری توازن میان منافع متعارض توسط دیوان و پذیرش استناد به امنیت ملی در حدود معیارهای معقولیت دو سازوکار مقابله با چالش ‏های استناد به استثنای امنیت ملی است.