مهار روان شناختی والدین: پیش بینی مسئولیت پذیری شخصی و سرزندگی تحصیلی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی دانشگاه شیراز
2 دانشیار گروه روانشناسی تربیتی دانشگاه شیراز
3 دانشجوی دکتری دانشگاه شیراز
doi
چکیده
هدف این پژوهش تبیین مسئولیت پذیری شخصی و سرزندگی تحصیلی بر اساس مهار روانشناختی والدین بود. 313 دانش آموز دبیرستان دوره اول (پایه نهم) و دوم (پایه یازدهم) شهرستان فیروزآباد در سال تحصیلی 97-1396 با روش نمونهبرداری تصادفی خوشهای چندمرحلهای انتخاب شدند و به مقیاسهای مهار روانشناختی پیشرفتمحور و وابستهمحور (سوننس و دیگران، 2010)، مسئولیت پذیری شخصی (مرگلر و شیلد، 2016) و سرزندگی تحصیلی (حسین چاری و دهقانی زاده، 1391) پاسخ دادند. نتایج تحلیل رگرسیون همزمان نشان داد که بعد مهار شناختی و پاسخگویی مسئولیتپذیری توسط توجه مشروط والدین بهطور مثبت، توسط مهار پیشرفتمحور والدین بهطور منفی و بعد مهار رفتاری هیجانی مسئولیتپذیری نیز بهطور منفی توسط اتکا به والدین پیشبینی میشود. افزون بر آن، این نتایج نشان داد که مهار پیشرفتمحور والدین بهصورت منفی پیشبینیکننده سرزندگی تحصیلی است. در مورد نقش تعدیل گری جنس، یافتهها نشان داد که در دختران اتکا به والدین پیشبین منفی هر دو مؤلفه مسئولیتپذیری شخصی است، اما در پسران توجه مشروط والدین پیشبین مثبت مهار شناختی و پاسخگویی است. سرزندگی نیز در دختران توسط مهار پیشرفت محور بهصورت منفی و در پسران توسط توجه مشروط والدین بهصورت مثبت و توسط اتکا به والدین بهصورت منفی پیشبینی میشود. این یافتهها حاکی از آن است که توجه مشروط والدین به دلیل تأکید بر رفتار و پیامدهای آن، افزایش مسئولیت پذیری شخصی دانشآموزان را در پی دارد، اما تأکید بر عملکرد بالاتر از استاندارد در مهار پیشرفت محور، به دلیل آنکه بر توانایی فراتر از تحول شناختی دانشآموز تأکید دارد با کاهش مسئولیت پذیری شخصی همراه است. همچنین، وابستگی به والدین در رفتارها و حل مشکلات، مهار درونی رفتاریـ هیجانی را تضعیف می کند. افزون بر آن، والدین پیشرفتمحور با ایجاد تنیدگی و اضطراب و احساسهای منفی، مانند گناه و شرم که در پی عملکرد بالاتر از استاندارد بهوجود میآید، موجب کاهش سرزندگی میشوند.
