طراحی و اعتباریابی الگوی آسیب‌های اجتماعی و خانوادگی نوپدید متأثر از کرونا

نویسندگان

1 دکترای روان‌شناسی تربیتی، استادیار، گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

2 دکترای جامعه‌شناسی، مسئول شورای پژوهشی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم، قم، ایران.

3 استادیار گروه مشاوره، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.

doi
10.30495/jisds.2023.72070.11863
چکیده

هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگوی آسیب‌های اجتماعی و خانوادگی نوپدید متأثر از کرونا در استان قم بود که با بهره گیری از روش آمیخته اکتشافی متوالی انجام گرفت. در بخش کیفی پژوهش تعداد 18 مصاحبه نیمه ‌ساختاریافته با جامعه خبرگان آسیب‌های اجتماعی به‌روش گلوله برفی انجام شد. در بخش کمی نیز تعداد 384 نفر به‌روش نمونه گیری تصادفی چندمرحله ای و با استفاده از جدول کرجسی و مورگان به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. آسیب‌های نوپدید شامل شش مقوله اصلی وابستگی به فضای مجازی، وابستگی به تکنولوژی‌های جدید ارتباطی، مسائل اجتماعی، مسائل روانی، مشکلات آموزشی و مشکلات خانوادگی می‌باشد. در مقوله وابستگی به فضای مجازی هفت مقوله فرعی پیامد جسمانی، پیامد روانی، پیامد رفتاری، پیامد ارتباطی، پیامد اجتماعی، پیامد آموزشی و جرائم اینترنتی مورد شناسایی قرار گرفت. دو مقوله فرعی یعنی وابستگی به ماهواره و وابستگی به تلفن همراه به عنوان مقوله‌های فرعی وابستگی به تکنولوژی‌های جدید ارتباطی شناسایی شد. تحلیل مصاحبه‌های کیفی نیز نشان داد که اعتیاد به مواد مخدر و الکل، کم‌رنگ شدن تعاملات اجتماعی، انتشار حرف‌ها و فیلم‌های ناخواسته، شیوع شبه‌علم، بیکاری، بحران سوگ و مسائل اقتصادی به‌عنوان مقوله‌های فرعی مسائل اجتماعی شناسایی شده است. همچنین سه مقوله فرعی افسردگی، اضطراب و وسواس برای مسائل روانی شناسایی شد. مشکلات آموزشی نیز شامل مقوله‌های فرعی عدم آشنایی با الزامات تدریس مجازی، کمبود انگیزه، تبعض آموزشی و رواج تقلب می‌باشد. تعارضات خانوادگی، افزایش بار مسئولیت زنان و تعلیق سازوکارهای تسکین اجتماعی از مقوله‌های فرعی مشکلات خانوادگی بودند. در بخش کمی پژوهش مدل‌های اندازه‌گیری و پایایی ابزارهای پژوهش مورد آزمون و تأیید قرار گرفت.