مختل کننده های اندوکرینی و مشکلات کمبود توجه- بیش فعالی: یک مرور نظام مند بر مطالعات پایش محیطی مواجهه
نویسندگان
1 دانشگاه گیلان
2 دانشگاه علوم پزشکی همدان
3
4 دانشگاه آزاد اسلامی
5 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.66224/ismj.28.3.724چکیده
زمینه: اختلال کمبود توجه- بیش فعالی ( ADHD ) یکی از شایع ترین اختلالات عصبی- رشدی در کودکان است که علت شناسی آن چندعاملی و پیچیده است. شواهد اخیر حاکی از نقش ترکیبی عوامل، به ویژه ترکیبات شیمیایی مختل کننده غدد درون ریز ( EDCs ) ، به عنوان عوامل محیطی مؤثر در بروز این اختلال از طریق برهم زدن مسیرهای تنظیم هورمونی و رشد عصبی است. با وجود رشد مطالعات در این حوزه، هنوز شواهد کافی درباره رابطه بین مواجهه محیطی با EDC ها (بر اساس پایش محیطی) و بروز ADHD وجود ندارد. از این رو، این مرور نظام مند با هدف تعیین شواهد موجود درباره ارتباط بین مواجهه از طریق پایش محیطی با EDC ها و بروز علائم ADHD انجام شد . مواد و روش ها: مطالعه حاضر یک مرور نظام مند انجام شده مطابق با چک لیست پرایزما می باشد. تمامی مقالات پژوهشی به زبان انگلیسی بدون محدودیت زمانی چاپ تا ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۴ میلادی در سه پایگاه داده Scopus ، Web of Science و PubMed با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با موضوع و بر اساس اصطلاحات MeSH جستجو شدند. تمامی مراحل غربالگری مقالات بر اساس معیارهای ورود و خروج انجام شد. در نهایت، داده های مورد نیاز از مقالات نهایی بازیابی شده، استخراج شد. یافته ها: از میان ۹۰۴۵ نتیجه جستجو، با حذف ۳۴۹۵ مورد تکر اری و پس از بررسی کامل متون در نهایت ۸ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند . بیشترین دامنه انتشار مقالات منتخب در ۱۰ سال اخیر بودند و از نظر منابع مواجهه به ترتیب هوا، غذا و آب شرب شایع ترین منبع بررسی شده بودند، در حالی که برای خاک و رسوبات هیچ مطالعه ای یافت نشد . بیشترین آلاینده های مورد ارزیابی شامل PAH ها، بنزن و BTEX بودند. در حدود نیمی از مطالعات، ارتباط مثبت و معنی دار بین مواجهه با برخی از EDC ها و بروز علائم ADHD گزارش شد، در حالی که سایر مطالعات چنین ارتباطی را نیافتند. نتیجه گیری: یافته های این مرور نشان می دهد که اگرچه شواهد رو به رشدی از ارتباط بالقوه بین مواجهه محیطی با EDC ها و افزایش خطر ADHD وجود دارد، اما تعداد مطالعات محدود و وجود برخی ناهمگنی ها مانع از نتیجه گیری قطعی می شود. این مطالعه ضرورت طراحی پژوهش های آینده با رویکرد طولی و ارزیابی مواجهه چندمنبعی با کنترل متغیرهای مخدوش کننده را برجسته می سازد. همچنین، توجه به منابع کمتر بررسی شده مانند خاک و رسوبات می تواند به درک جامع تر از مسیرهای واقعی مواجهه و پیامدهای رشد عصبی کودکان کمک کند .