توکسینولوژی سرپایان: یک مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی

2

doi
10.52547/ismj.24.4.265
چکیده

اغلب سرپایان موجودات زهرآگینی هستند که عمده ترین ترکیبات یافت شده در زهر آن ها شامل توکسینهای پروتئینی، مولکول های کوچک زهری، آنزیمها و آمینها میباشد. سفالوتوکسینهای نوروتوکسیک، توکسینهای پروتئینی هستند که نخستین بار از این گروه استخراج گردیده اند. آن ها به SE - سفالوتوکسین، آلفا- سفالوتوکسین و بتا- سفالوتوکسین تقسیم بندی می شوند. ترکیب SE - سفالوتوکسین، حدود هزار بار از دیگر اعضای خانواده زهری تر است. در میان مولکولهای کوچک زهری، میتوان به تترودوتوکسین و تاکی کینینها اشاره نمود. تاکی کینینهای بزاق سرپایان، میتوانند موجب افت شدید فشار خون و انقباض عضلات گوارشی در مهرهداران گردند. مشتقات پپتیدی تاکی کینین های موجود در مغز سرپایان، اثرات سمیت بیشتری نسبت به تاکیکینینهای ساده دارند. کیتینازها، فسفولیپازها و استیلکولین استراز از مهم ترین اجزاء جدایی ناپذیر ونوم های سرپایان هستند. فسفولیپاز A2 ، در متابولیسم چربیها، در پیشرفت برخی بیماریها و ایجاد اثرات نوروتوکسیک و میوتوکسیک زهر نقش بسزایی دارد. استیلکولین استراز، موجب مهار تحریک گیرنده های موسکارینی می گردد. علاوه بر اپی نفرین، نوراپی نفرین، دوپامین، سروتونین و هیستامین، یکی از آمین هایی که با غلظت زیاد در غده بزاقی اختاپوس ها یافت گردیده، اکتاپامین است. مرکب های بسیاری از گونههای سرپایان حاوی مقادیر قابل توجهی از ملانین است که علاوهبر کاربردهای بیوتکنولوژی، دارای اثرات ضد قارچی ، ضد باکتریایی و ضدسرطانی میباشند. گویچه های نامحلول سامانه پیچیده پوستی سرپایان، حاوی پروتئین هایی به نام رفلکتین هستند که مسئول ایجاد طیف گسترده ای از رنگ ها در آن ها است. رفلکتین ها به صورت اختصاصی تنها در سرپایان یافت شده اند. در واقع، مطالعات موجود توکسینولوژی و بیوتکنولوژی زهر این زیست مندان دریایی متناسب با تنوع و نیز ترکیبات منحصربفرد آن ها نمی باشد و برای موفقیت در این حوزه، می بایست تلاشهای بیشتری انجام گردد.