خدای دریاها- اسفنج ها: توکسین ها و متابولیت های ثانویه

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

2 دانشگاه شهید بهشتی

3 دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

4 دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

doi
10.52547/ismj.24.4.341
چکیده

مقدمه: اسفنج ها طیف وسیعی از توکسینها و متابولیت های ثانویه را تولید مینمایند. زهر بسیار کشنده برخی از آن ها شامل قویترین توکسینهای شناخته شده در طبیعت بوده و حاوی مخلوط های پیچیده ای از ترکیبات زیست فعال با ساختارهای مختلف شیمیایی هستند. از اهداف این مطالعه مروری نظام مند، بررسی توکسینولوژی اسفنج های دریایی و مطالعه توکسینها و ترکیبات زیستفعال و مکانیسمهای عمل آن ها می باشد. مواد و روش ها: به منظور یافتن مطالعات زهرشناسی اسفنج های دریایی و ترکیبات زیست فعال آن ها، در اوریل 2021، ابتدا واژههای کلیدی "توکسینولوژی، توکسین، متابولیت ثانویه، آلکالوئید، پپتید، ترپن ، آروماتیک، استروئید و لاکتون" به صورت مجزا بههمراه واژه "اسفنج" یا "پوریفرا" در پایگاههای داده گوگل اسکالر و PubMed ، در بازه زمانی 2017 تا 2021 جستجو گردیدند. از مجموع 211 مقاله، پس از بررسیهای اولیه بر اساس اهداف مطالعه، تعداد 184 مقاله انتخاب شدند. جستجوی واژه پوریفرا و این ترکیبات، نتیجه ای در بر نداشت. با توجه به محدود بودن مطالعات اختصاصی مربوط به توکسینها در اسفنج در جستجوی اولیه، با جستجوی مجدد کلیدواژه های "اسفنج و توکسین" در بازه زمانی بین سال های 1980 تا 2021، در پایگاههای داده PubMed ، سایفایندر (پایگاه داده برای بررسی ترکیبات شیمیایی) و پایگاه اطلاعاتی مارینلیت (تحقیقات ترکیبات طبیعی دریایی)، پس از حذف مقالات مشترک، در مجموع، 27 مقاله مرتبط دیگر، انتخاب و همراه با سایر مقالات انتخابی مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: برخی توکسین ها و ترکیبات اصلی اسفنجهای دریایی مختلف شامل گروههای مختلف شیمیایی نظیر اوکادائیک اسید؛ مشتقات ترپنی نظیر آگلازین ها، اوکسوفاسیوسپونجیا، دیزیویلوزین ها و هیپوسپونلاچینها؛ پپتیدی نظیر پلی تئونامیدها، سوریتسیدین، اسکلریتودرمینها؛ گروه های بسیار مختلف آلکالوئیدی شامل الکالوئیدهای گوانیدینی نظیر مونانکوسیدینها، میکالین ها، کرامبسیدینها، اونگویکولینها، نتامینها، زارزیسین، هاچیجودینها؛ آلکالوئیدهای آکریدینی نظیر آمفیمدینها؛ آلکالوئیدهای برومینه و بروموتیروزینی نظیرآپلیزانینها؛ مشتقات بنزونافتریدینی نظیر آپتامینها؛ مشتقات ایمیدازولی نظیر ناآمیدین ها؛ مشتقات ایندولی نظیر فاسکاپلیسینها، دراگماسیدین ها و تاپسنتینها؛ آلکالوئیدهای پیپریدینی نظیر ساراینها، مادانجامینها، هالیکلوناسیکلامین ها و آرنوسکلرین ها؛ آلکالوئیدهای پیریمیدینی چون لانسوئیکاسید، هیرتینادین و واریولینها؛ آلکالوئیدهای پیریدینی نظیر آمفیمیدوزیدها و پیرینادینها؛ آلکالوئیدهای پیرولی و پیرولوایمینوکینولینی همچون ماکالووامین، دیسکورهابدینها، تسیتسیکامامینها و باتزلینها؛ ترکیبات پیرولی نظیر هیمنیالدسین ها و نیز آلکالوئیدهای کینولینی چون آراگواسپونجین ها رنیرامایسینها، رنیرول و لیهویدین؛ ترکیبات استروئیدی چون پلانکینامینها؛ لاکتون هایی نظیر تورکتاندرولها، پالائولها، کوشیکامیدها، پتروساسپونگیولیدها، لاترونکولین ها و دیگر ترکیبات با ساختارها و اثرات بیولوژیک منحصر بفرد میباشند. نتیجه گیری: تنوع بسیار زیادی در توکسینها و ملکول های فعال زیستی در گونه های مختلف اسفنجهای دریایی وجود دارد که طیف گسترده ای از فعالیتهای فارماکولوژیکی و بیولوژیک شگفت انگیزی را ارائه می دهند.