نقش و جایگاه زمان در ایجاد تعلیق و ضدّتعلیق در رسالة الطیرهای فارسی و عربی
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس
2 استاد زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه تربیت مدرس
doi
چکیده
در یک نگاه کلی، رسالةالطیرها اغلب متونِ رواییِ کوتاه قلمداد میشوند. معتقدان به این دیدگاه، کاربرد اندک عوامل تعلیقآفرین و حداکثریِ عناصر ضدّتعلیقی را دلیل این اختصار میدانند. در این مقاله، میخواهیم براساس اصل زمان روایت، ثابت کنیم نه تنها عناصر تعلیقآفرین و ضدّتعلیقی همپای هم در این آثار نقشآفرینی کردهاند، چه بسا، عناصر تعلیقآفرین بیشتر از عناصر ضدتّعلیقی کاربرد داشتهاند، همچنین به دنبال آن هستیم تا دلیل و جایگاه کاربرد عناصر تعلیقی و ضدّتعلیقی را در این آثار بررسی کنیم. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی به این نتایج رسیده است که عناصر تعلیقی در این آثار با بسامد یازده نسبت به عناصر ضدّتعلیقی با بسامد سه کاربرد بیشتری داشتهاند. در عناصر تعلیقآفرین، تعویق از طریق تکرار و برای تأکید بر درونمایۀ عرفانی، بیشترین و در عناصر ضدّتعلیقی، حذف مطالب به جهت بیاهمیت بودن، کمترین بسامد را دارند. این امر حاکی است موضوع عرفانی ـ تعلیمی و حالات روایتشنو تعیینکنندۀ اصلی کاربرد اینگونه عناصر بوده است. هر جا راویان باید برای آموزش، مطلبی را تکرار کنند از تعلیق استفاده کرده و هر جا شرایط روایتشنو اقتضا میکرده، مطالب را حذف و به ضدّتعلیق رویآوردهاند.
