طریق سلبی و الهیات تنزیهی وقفه در المواقف عبدالجبّار نفّری
نویسندگان
1 دانشکده انسانی ، دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشکده زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس
doi
چکیده
آنچه تاکنون کمتر بدان پرداختهاند، گفتار عارفان در نقد علم و معرفت است. در بادی امر نقد معرفت به وسیلة کسانی که خود به عنوان عارف؛ یعنی صاحب معرفت شناخته میشوند، در تناقض است، اما همین تناقض تأمل در ماهیت و ساختار حقیقی معرفت در نزد آنها را ایجاب میکند. محمدبن عبدالله نفّری در المواقف هفتادوهفت موقف را در طریق عارف عنوان میکند که نظم مشخصی ندارد، اما به لحاظ ساختار و محتوا از الگویی پیروی میکنند که بنا بر نام موقف/ ایستگاه میتوان آن را توقف نامید. وقفه به معنای مدت زمان تأمل است تا عارف نسبت به جایگاه خود آگاهی یابد. گواه این مدعا آن است که اکثر موقفها با کلامی سلبی و منفی به پایان میرسند. ساختار مواقف ساختار مبتنی بر طریق سلبی است؛ چراکه سراسر این اثر در مورد نفی مقام وقفه است. هدف این جستار بیان ماهیت مقام وقفه، مبانی طریق سلبی و الهیات تنزیهی در اندیشة نفّری است که به روش تحلیلی ـ تطبیقی در سه بُعد وجودی، معرفتشناختی و زبانشناختی انجام میشود. نتایج این جستار حاکی از آن است که متن نفّری به لحاظ هستیشناسی پیش از آثار ابنعربی زمینة توجه به ذات حقّ و تأمل در مفهوم عدم را فراهم آورده است؛ حقیقت معرفت در نزد نفّری، جهل عالمانه و حیرت است و زبان متناقض و گنگ او بیانگر کلام سلبی است.
