دلایل و چگونگی تبویب در متون عرفانی (مطالعۀ موردی منطق الطیر عطار و منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری)
نویسندگان
1 دانشآموخته ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور واحد جیرفت
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جیرفت
doi
10.30495/mmlq.2021.682682چکیده
تبویب مراحل سیر و سلوک از مباحث مطرح در میان کتب صوفیه است. با وجود اینکه نشانهگذاری مسیر سلوک، پیشینهای به بلندای تاریخ اسلام دارد، اما درمیان صوفیان، رواج این باببندی بهطور مشخص، از قرن دوم هجری بوده است. از همان اوان رواج عرفان، اختلاف باببندیها میان عرفا و چه بسا در تألیفات مختلف یک عارف هم دیده میشود. در این پژوهش تلاش شده تا ضمن نشان دادن عوامل مؤثر در شیوۀ تقسیمبندی این باببندیها، به تبیین دلایل باببندی و نهایتاً چگونگی تبویب آن پرداخته شود. به این منظور از میان آثار بنام عارفان، دو اثر مهم منطقالطیر عطار و منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری برای بررسی انتخاب شدهاند و با روش توصیفی ـ تحلیلی، به مقایسۀ نحوۀ تبویب این دو اثر پرداخته شده است. نتایج این تحقیق نشان میدهد که مهمترین عامل اختلاف در تبویب که باعث بروز تناقض در کلام و آثار صوفیان شده، تجارب متفاوت عرفانی، نحوۀ سیر و طریقت عرفانی، نوع مکتب و بینش فقهی و شرایط سیاسی اجتماعی است که باعث اختلافاتی چون شیوۀ نامگذاری، ترتیب مقامات، تعداد مقامات و... در عرفان شده است.
