بررسی اسناد حقوق بین الملل حفاظت محیط زیست در مقابله با بیابانزایی در منطقه خاورمیانه
نویسندگان
1 عضو هیات علمی و رئیس موسسه تخصصی حقوق بین الملل کانادا، تورنتو، کانادا.
2 دکترا مدیریت محیط زیست ،گروه حقوق محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار و عضو هیات علمی، دانشکده الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران. *(مسوول مکاتبات)
doi
چکیده
به دنبال خشكسالي و قحطي در اوايل دهه هفتاد میلادی درآفريقا، موضوع بيابان زايي به عنوان يك معضل جهاني مطرح شد، اقدامات اجرایي و آموزشي جهت مقابله با بيابانزايي در سطح چهار قاره آسيا، آفريقا، آمريكاي لاتين و اروپا انجام گرفت، در 17 ژوئن 1994 متن کنوانسیون مزبور نهایی گردید. کشورهای کمتر توسعه یافته ، به ویژه کشورهای افریقایی و خاورمیانه بیشتر با مسائل مرتبط با خشکسالی و بیابانزایی مانند فقر ،بهداشت و تعذیه ناکافی و مسائل ناشی از مهاجرت درگیر هستند. اقدامات اجرایی جهت مقابله با بیابانزایی انجام گرفته ولی این اقدامات متناسب با نيازهاي جامعه جهاني نبوده و راه حل اساسي براي رفع مشكل بيابانزايي نمي تواند باشد. اما واقعيت امر اين است كه در حوزه اسناد حقوقي ،ضعف جدي در اين زمينه احساس مي شود. به عبارت دیگر، كشورهایي كه به نوعي با اين پديده درگير هستند اقدامات عملي موثري در رابطه با تدوين و تصويب اسناد الزام آور براي كاهش بیابانزایی به عمل نیاورده اند.کشورهای خاورمیانه بیش از سایر کشورهای جهان درگیر عواقب و پیامدهای ناشی از خشکسالی و بیابانزایی هستند و اثرات آن نیز در پدیده های گردوغبار که چندسالی این منطقه را دربرگرفته است ،مشهود می باشد.البته بي شك اين كوتاهي كشورها ريشه در مسائل متعددي از جمله مسائل سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دارد. در این راستا، مقاله حاضر در صدد است تا با استفاده از روش های تحلیلی _توصیفی به بررسی اسناد حقوق بین المللی مرتبط با مسئله بیابانزایی پرداخته و خلاء حقوقی موجود در این زمینه را مشخص نماید. هرچند اسناد بینالمللی متعددی در زمینه بیابانزایی تدوین شده و تلاشهای فراوانی برای مقابله با بیابانزایی صورت گرفته است، با نگاهی به اسناد بینالمللی، میتوان دریافت که اسناد حقوقی مرتبط با بیابان گستری اگر قابلیت حل مشکلات را داشتند نیاز به راه حل جدید احساس نمی شد و به منظور جلوگیری از منازعات دولت های منطقه ای مواجه با معضل بیابانزایی به منظور حداقل رساندن خسارات ناشی از بیابانزایی ملزم به دستیابی به توافق نامه منطقه ای برای مقابله با بیابانزایی می باشند به شرط لازم الاجرا بودن ،زیرا کنوانسیون ها یا فاقد ضمانت اجرا می باشند و یا دارای ضمانت اجرای ضعیفی می باشند و در نتیجه در اجرا دچار مشکلات می شوند. یک معاهده منطقه ای بین کشورهای ذینفع و متاثر از این وضعیت ،باید شکل گیرد و نیاز است که خاص منطقه خاورمیانه باشد . برای دستیابی به نتایج ملموس ،باید چالش های موجود در زمینه اجرای این اسناد رفع شود .آینده پایدار خاورمیانه نیازمند همبستگی منطقه ای ،تعهد جدی به اصول توسعه پایدار و بهره گیری از ابزارهای حقوق بین الملل است.
