تحلیل فرآیندهای توسعه فیزیکی شهر کلار بر اساس مطلوبیتهای زیست محیطی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکدة آموزش، دانشگاه گرمیان، کلار، سلیمانیه، عراق.
4 استاد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. *(مسوول مکاتبات)
doi
10.22034/jest.2021.52906.5076چکیده
زمینه و هدف: در طی سالهای اخیر روند افزایشی جمعیت سبب توسعه فیزیکی نواحی شهری شده است. در بسیاری از نواحی جغرافیایی، توسعه فیزیکی شهری بدون توجه به وضعیت ژئومورفولوژیکی مناطق سبب بروز مخاطرات شده است. با توجه به اهمیت موضوع در این تحقیق به ارزیابی فرآيند توسعه فیزیکی شهر کلار پرداخته شده است و سپس نواحی مستعد زیست محیطی جهت توسعه آتی این شهر شناسایی شده است. روش بررسی: در این تحقیق از روش کمی مبتنی بر تجزیه و تحلیل توصیفی استفاده است. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از تصاویر ماهواره لندست طی سالهای ۱۹۹۰،۲۰۰۰. ۲۰۱۰ و ۲۰۱۹، مدل رقومی ارتفاع ناحیه با دقت ۳۰ متر، لایه های شیب، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، فاصله از محدوده شهری، کاربری اراضی و واحدهای ژئومورفولوژی استفاده شده است. ابزارهای مورد استفاده در تحقیق نیز نرمافزارهای ARCGIS، ENVI و IDRISI بوده است. فرآیند تحقیق در دو مرحله انجام شده است. در مرحله اول روند توسعه فیزیکی شهر کلار و در مرحله دوم مطلوبیت های توسعه آتی مورد ارزیابی قرار گرفته است. بازه زمانی انجام پژوهش حاضر ۶ ماهه دوم سال 1398 است که براساس منابع کتابخانهای و دادههای مورد بررسی ۱۹ ساله (2019 ـ 2000) تحلیل شده است. یافتهها: نتایج نشان میدهد که شهر کلار طی سالهای ۱۹۹۰، ۲۰۰۰، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۹ به ترتیب ۹۸/۳، ۶۳/۵، ۱۳/۱۱ و ۳۷/۱۴ کیلومترمربع وسعت داشته است و در فرآیند توسعه آن، عوامل ژئومورفولوژیکی شامل دشت سیلابی حاشیه شرقی نقش اصلی را داشته است. در مرحله دوم، مناطق مستعد جهت توسعه آتی این شهر شناسایی شده است که برای این منظور از ۶ پارامتر (شیب، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، فاصله از محدوده شهری، کاربری اراضی و واحدهای ژئومورفولوژی) و مدل تلفیقی منطق فازی و AHP استفاده شده است. بحث و نتیجهگیری: نتایج به دست آمده به ۵ کلاس (کلاس خیلی بالا تا خیلی ضعیف) تقسیم شده است. کلاس دارای تناسب خیلی خوب با وسعت ۳۲ کیلومترمربع عمدتا شامل نواحی شمال و شمال غربی، کلاس خیلیکم با وسعت ۳/۲۶ کیلومترمربع، محدوده نیمه شرقی شهری کلار را دربرگرفته است. به دلیل قرارگیری این پهنه در دشت سیلابی و حریم رودخانه، پایینترین پتانسیل جهت توسعه فیزیکی را دارا می باشد.
