فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: توليد اطلاعات پايه و شناخت عناصر اصلي اکوسيستم مرتعي نياز اساسي هر نوع مديريتي در اين عرصه­هاست. اين پژوهش جزو اولين تلاش­هايي است که براي تعيين ميزان آسيب­پذيري يا مقاومت گونه­هاي کليدي در برابر چراي دام در منطقه سارال کردستان انجام گرفته است. روش­ بررسی: براي سنجش اثر قطع بر گونه مهم مرتعي Cephalaria kotschyi ، قبل از آغاز فصل رويشي سال 1386 تا پایان سال 1390 اقدام به محصور کردن قطعه­اي نيم هکتاري مرتع در سامان زردوان سارال شد. در اين قرق تحقيقاتي 40 پايه از گونه یادشده به­صورت کاملاً تصادفي انتخاب شد و هر 10 پايه به تيمارهاي قطع توليد اندام هوایی از طريق چشمي به ميزان­هاي 0، 40-20، 60-40 و 80-60 درصد اختصاص يافت. تيمارهاي قطع در سه تکرار و با فاصله يک ماه صورت گرفت و براي محاسبه درصد دقيق توليد برداشت شده، پس از خشک کردن در هواي آزاد توزين شدند. به همين منظور، توليد تمامي پايه­ها (به­جز شاهد­ها) در آخر فصل رويشي برداشت شدند. به­مدت چهار سال و هر ساله اقدام به اندازه­گيري يا برآورد چشمي ويژگي­هاي بنيه و شادابي، مرگ و ­مير، ارتفاع، توليد و تعداد ساقه زايشي در تمامي پايه­ها شد. در سال پنجم نیز، برای پایش آثار اعمال تیمارهای قطع در فصل رویشی استراحتی، بدون اعمال قطع، این ویژگی­ها اندازه­گیری شد. با استفاده از طرح آماري کرت­هاي خرد شده در زمان، تجزيه داده­ها انجام شد. از آزمون چنددامنه­ای دانکن برای مقایسه میانگین­ها استفاده شد. یافته­ها: نتایج به خوبی نشانگر سازگاری بسیار بالای این گونه نسبت به چرای دام است؛ بدین معنی که هرچه بیشتر برداشت شود تولید ویژگی­های اندازه­گیری­شده به طور معنی­داری در سطح 05/0≤  Pنسبت به سایر سطوح برداشت و حتی نسبت به شاهد داراي اختلاف است. تولید متوسط پایه­های تیمارهای مختلف قطع سبک در سال اول تقریباً در یک گروه قرار دارند، اما روند سایر تیمارها به صورت پلکانی از تیمار سبک به سنگین افزایش داشته است و شیب این تغییر از سال اول به سال آخر به وضوح بیشتر شده است. مانند مقادیر تولید، ارتفاع نهایی در سال اول تمامی تیمارها و شاهد تقریباً در یک دسته بودند و این عدم تفاوت برای این ویژگی تقریباً در تمامی سال­ها ثابت ماند. به­جز افزایش تعداد گل­آذین در تیمار قطع سبک در سال آخر به میزان یک گروه، در هیچ یک از سال­های اندازه­گیری این ویژگی تفاوت معنی­داری در سایر سال­ها بین تیمارها وجود نداشت. بحث و نتیجه­گیری: از آنجا که روند افزایشی ثابتی با افزایش شدت برداشت دیده می­شود، ممکن است در صورت برداشت بیش از 70 درصد نیز کارآیی تولید اندام هوایی خود را در فصول رویشی ضمن قطع یا چرا حفظ نماید، اما نتایج فصل رویش بعد از اعمال تیمار، نیاز جمعیت گونه c. kotschyi به استراحت را به خوبی نشان داد. به­نظر می­رسد جمعیت نسبتاً متراکم این گونه در منطقه حاصل جمع تمام عوامل از جمله اثر متقابل چرا و رقابت بین­گونه­ای باشد.