تطبیق گُردیه در شاهنامه با آتنا در ایلیاد
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه قم. قم. ایران
2 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم. قم. ایران
doi
10.30495/mmlq.2024.708998چکیده
الههگان کلانکردار هندو ـ اروپایی همچون آتنا، ضمن آنکه خود، برخی از ویژگیها را از فرهنگ اجتماعی اقوام زنان کهن همچون سکاها برگرفته و در خود ادغام کردهاند؛ رفتهرفته در بستر زمان بر اثر علل یا عواملی، پارهای از صفاتشان را به شخصیّتهای حماسههای ملل هندو ـ اروپایی بخشیدهاند و آن خصوصیّات در میان شخصیت های حماسی تقسیم شده است. بر همین اساس، بررسی در پیرامون شخصیّت خدابانوی کبیری مانند آتنا و مقایسۀ آن با گُردیۀ زن حماسی ایران، نشان میدهد که گُردیه تحتتأثیر تحوّل طبیعی اسطوره و نیز تعاملات فرهنگی دو ملّت ایران و یونان، بعضی از خصوصیّات کلی و جامعِ آتنا را از او برگرفته باشد. هدف از پژوهش حاضر آن است که وجوه تشابه و همچنین تفاوتهای گردیه، شخصیّت تاریخیِ شاهنامۀ فردوسی و آتنا الهۀ اساطیر یونان را به روش توصیفی ـ تطبیقی مورد واکاوی قرار گیرد. این دو قهرمانِ زن در ویژگیهایی همچون زیبایی، والاتباری، حکمت، کُنشگری، جنگاوری و مهارت در بهکار بردن رزم افزارها، مشترک هستند. عمدهترین وجه تفاوت این دو، آن است که آتنا سرشت ایزدینه دارد و گردیه از این ویژگی برخوردار نیست. یافتۀ پژوهش این انگاره را سامان میدهد که گُردیه، خود، قطعة شکسته و پراکنده¬ای از آتنا در اساطیر یونان است؛ زیرا جنبههایی از وجوه شخصیّت او در کالبد گردیه، آشکارا قابل بازشناسی است.