گفتمانهای فرآیند قانونگذاری در حوزه حقوق خانواده (یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی)
نویسندگان
1 دانشیار، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی
2 استاد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی
3 دانشجوی دکتری، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی
4 استادیار، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.22059/ijsp.2026.404488.671351چکیده
این پژوهش با رویکرد تحلیل گفتمان لاکلا و موفه به بررسی فرآیند قانونگذاری در حوزه حقوق خانواده در یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که با یکدستشدن مجلس و دولت در ذیل گفتمان اصولگرایی، شکافهای پنهان درون این جریان سیاسی آشکار و به بروز دو خردهگفتمان «سنتی اصولگرایی» و «تحولخواه اصولگرایی» در عرصه قانونگذاری خانواده منجر شد. گفتمان سنتی با نشانه مرکزی «تحکیم نهاد خانواده» و مفصلبندی آن با نشانههایی از جمله اسلام، روابط سنتی درونخانوادگی، اخباریگری، عدم توجه به حقوق زن، نفوذ و... از ابزارهای سختافزاری برای طرد رقیب بهره برد و در تصویب ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و توقف لایحه حفظ کرامت و تأمین امنیت زنان در برابر خشونت نقش محوری داشت. در مقابل، گفتمان تحولخواه با نشانه مرکزی «موازنه میان استیفای حقوق زن و استحکام نهاد خانواده» و نشانههایی چون فقه پویا، کرامت زن در خانواده، نقش مادری، رهبر انقلاب، فرهنگ، اجماع کارشناسی و... از راهبردهای نرم برای حاشیهرانی گفتمان رقیب و تعدیل یا توقف برخی طرحها استفاده کرد و توانست کلیات لایحه حفظ کرامت و تأمین امنیت زنان در برابر خشونت را به تصویب برساند.