فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نفس یکی از مضامین مهم و پیچیدة عرفانی  در مسیر کمال آدمی است؛ لذا شاعران ‌‌عارف‌مسلک مانند عرفا زوایای مختلف آن را بررسی کرده‌اند. مولوی چون برخی از شعرای عارف، گاه به صورت مستقیم، گاه به صورت غیرمستقیم و در قالب داستان‌های مختلف با نمادها و صور خیال به نفس اشاره ‌‌کرده‌ است. او، نفس را روحانیة الحدوث و جسمانیة البقا می‌داند؛ در این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش شده است تا ابیات دفتر اول مثنوی که برای مخاطبان مأنوس‌تر است، بررسی شود؛ زیرا غنای موضوع و گستردگی مثنوی فراتر از ظرفیت یک مقاله است. هدف و ضرورت تحقیق، تنویر مراتب مختلف و گاه متناقض نفس در شعر مولوی است که گاه موجب سردرگمی خواننده است. نتایج این مقاله مبین آن است که نگاه وی به نفس مطلق نیست گاهی از آن با عناوین: اژدها، دوزخ هفت در، ابلیس، آتش، بت، نمرود، ابوجهل، گبر، اعدا عدوک، سرچشمة سیاهابة شهوات و ... یاد کرده‌ گاه برای آن مراتبی از علو مانند: جان مطلق، نفس ناطقه، نفس کل، عقل کل و ... تبیین ‌‌نموده‌ است. از نگاه مولانا، نفس دارای مراتب ادنی و اعلایی است.