تحلیل جامعه شناختی پدیده کودکان کار مجازی و زمینه های اجتماعی شکل گیری آن
نویسندگان
1 دانشجوی دوره دکتری جامعه شناسی- مسائل اجتماعی ایران،واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران،ایران
2 دانشیار جامعه شناسی، واحد مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22059/ijsp.2026.373772.671223چکیده
شکل جدید بهره کشی و کار کودکان با فراگیری شبکههای اجتماعی بخصوص اینستاگرام باعث بوجود آمدن نسل جدیدی ازکودکان کار مجازی شده که به آنها به اصطلاح "کارگران اینستاگرامی" میگویند؛ کودکان کارگرشیک پوشی که درانبوه صفحات فضای مجازی مانند اینستاگرام مشغول کار و تجارت مجازیاند. ازاینرو هدف اصلی این تحقیق این بوده که زمینههای اجتماعی شکل گیری و پیدایش این پدیده را در جامعه مورد تحلیل جامعه شناختی قراردهد. ازروش تحقیق کیفی زمینهای (گراند تئوری) در این پژوهش استفاده و جامعه مورد مطالعه از طریق نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند که در حقیقت والدین کودکانیاند که بعنوان کارفرماهای آنها ، فعالیتهای کاری - تبلیغیشان را درشبکه مجازی اینستاگرام مدیریت مینمایند، که تعداد 20 والد از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته به سوالات محقق پاسخ دادند. فعالیت و کارهای انجام شده توسط کودکان در شبکه اجتماعی اینستاگرام در سه دسته طبقهبندی میشوند: الف) کارهای تبلیغاتی، ب) کارهای نمایشی و ج) کارهای خدماتی. از دادههای حاصل از این پژوهش پس ازمراحل سهگانه کدگذاری باز، محوری وانتخابی درمجموع 255 مفهوم ،22 مقوله فرعی و4 مقوله اصلی استخراج شد. مقولات عبارتند از: "زیست-تجارت مجازی، کودک نمایشی مجازی، بازسازی هویت والد ومطلوبیت نهایی والدمحور" و در نهایت با تلفیق مدلهای بدست آمده، مقوله هسته "کودک برده مجازی" معرفی گردید. والد-کارفرماهایی که درشبکههای اجتماعی زیست-تجارت مجازی میکنند، کودک خود را به یک شی تزیینی- نمایشی وابزاری درآمدزا بدل میسازند؛ کودک برده نمایشی که با دیده شدن و جلب توجه مستمرش، در معرض خرید و فروش مجازی کاربران، فالوورها و خریداران قرار میگیرد. همچنین در تیپولوژی حاصل از نتایج این تحقیق، سه نوع تیپ کودک مورد تحلیل قرار گرفت: کودکان زودبازده یا قلکی، کودکان ویترینی یا تزئینی و کودکان هالهای که هرکدام از این کودکان بنا بر ماهیت فعالیت و کار انجام شده در شبکه مجازی اینستاگرام قابل شناسایی هستند.