تحلیل انتقادی پیامدهای اجتماعی آموزش سواد مالی به کودکان: مطالعه موردی یک بازارچه دانشآموزی
نویسندگان
1 دانش آموخته برنامهریزی درسی دانشگاه الزهرا
2 هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
doi
10.22059/ijsp.2025.391902.671301چکیده
استقبال مدارس از آموزش سواد مالی بهشکل روزافزونی در حال گسترش است؛ یکسویه و خوشبینانهبودن تحلیلهای موجود نسبت به این امر، نیاز به مطالعه انتقادی درباره پیامدهای اجتماعی اقدامات مذکور را ضرورت میبخشد. بدینترتیب پژوهش حاضر در پی مطالعه پیامدهای اجتماعی برگزاری بازارچه بهویژه بر کودکان است.چارچوب مفهومی پژوهش مبتنی بر نظریات اقتصاداخلاقی (پولانی و گرانووتر) مبنی بر پیوند کنشهای اقتصادی و هنجارهای اجتماعی و نیز اهمیت برنامه درسی پنهان (به ویژه در نگرش اپل) مندرج در مجموعه آموزشها ازجمله سواد مالی است.روش پژوهش از نوع «مطالعه موردی بوده و بهصورت کیفی و میدانی انجام شده است؛ موضوع مورد مطالعه، یک بازارچه دانشآموزی در دبستانی غیردولتی در تهران بوده که دادههای آن در یک مطالعه طولی به مدت 8 ماه ازطریق مشاهده مشارکتی گردآوری شده است.یافتههای پژوهش حاکی از تغییر رفتارهای دانشآموزان است که مهمترین آن تبعیت از منطق بازار، تلاش برای فرار از پرداخت اجارهبها و شیوع اقدامات فریبکارانه در میان آنان بوده است.براساس نتایج پژوهش، آموزش سواد مالی ازطریق برگزاری بازارچه (بدون ملاحظات اجتماعی)، حاوی برنامه درسی پنهانی است که ارزشهایی مغایر با ارزشهای حاکم بر نظام آموزش را تقویت میکند و تعاملات اقتصادی در فضای رقابتی بازارچهها، به تضعیف هنجارهای اجتماعی دامن میزند.