تبیین رابطه سلامت روان دانش‌آموزان دختر بر اساس وضعیت اقتصادی-اجتماعی؛ نقش میانجی فعالیت بدنی و تعدیل گر مقطع تحصیلی

نویسندگان

1 گروه فیزیولوژی ورزشی، واحد بین‌الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران.

2 گروه فیزیولوژی ورزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران، ایران.

3 گروه مدیریت ورزش، دانشکده علوم ورزشی و تندرستی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.

4 گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران

5 گروه تربیت‌بدنی و علوم ورزشی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.

doi
https://doi.org/10.82586/jpmh.2026.1214703
چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه وضعیت اقتصادی-اجتماعی با سلامت روان دانش‌آموزان دختر 10 تا 18 ساله شهر بندرعباس، با در نظر گرفتن نقش میانجی فعالیت بدنی و نقش تعدیل‌گر مقطع تحصیلی بود. این مطالعه با رویکرد کمی و طرح همبستگی اجرا شد. نمونه‌ای به حجم 1370 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی از میان دانش‌آموزان سه مقطع (ابتدایی دوم، متوسطه اول و دوم) انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه وضعیت اقتصادی-اجتماعی قدرت‌نما (1392)، پرسشنامه سلامت عمومی و پرسشنامه فعالیت بدنی کودکان بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و رگرسیون PROCESS (نسخه 59) انجام شد. نتایج نشان داد وضعیت اقتصادی-اجتماعی پیش‌بینی‌کننده منفی و معنادار برای مشکلات روانی است (001/0>p، 198/1- = β). همچنین، فعالیت بدنی نقش میانجی معناداری در رابطه بین وضعیت اقتصادی-اجتماعی و سلامت روان ایفا کرد، به‌طوری‌که اثر غیرمستقیم در همه سطوح مقطع تحصیلی معنادار بود. از سوی دیگر، مقطع تحصیلی توانست رابطه مستقیم وضعیت اقتصادی-اجتماعی بر سلامت روان را تعدیل کند (013/0 = P، 198/1- = β)، اما تعامل بین فعالیت بدنی و مقطع تحصیلی از نظر آماری معنادار نبود (095/0). یافته‌ها نشان دادند وضعیت اقتصادی-اجتماعی از طریق بهبود سبک زندگی (افزایش فعالیت بدنی) بر سلامت روان دانش‌آموزان مؤثر بوده و سطح تحصیلی می‌تواند شدت این رابطه را تغییر دهد. این نتایج بر اهمیت مداخلات آموزشی-ورزشی با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی و تحصیلی در بهبود سلامت روان دختران نوجوان، به‌ویژه در مناطق گرم و با امکانات محدود مانند بندرعباس، تأکید دارد.