گروه کارکرد تمثیل در اشعار سبک خراسانی
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی- ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
در بلاغت فارسی اصطلاح تمثیل حوزه معنایی گستردهای را در بر میگیرد که تشبیه مرکب، ضربالمثل، اسلوب معادله، حکایت اخلاقی و روایتهای داستانی و قصههای رمزی را شامل میشود. تمثیل ریشه در عقلانیت و اندیشه دارد، از این رو رابطهی آن با متون خردگرا یک رابطهی مستقیم است. در تاریخ ادب فارسی، شاعران سبک خراسانی از مضامین تمثیلی بسته به میزان تعلیمی بودن سرودههایشان در جهت بیان مقاصد خویش بهره بردهاند. در این مقاله میزان گرایش چند تن از سرایندگان این دوره به استفاده از تمثیل با خواندن سی درصد از ابیات هر شاعر و جمعآوری یافتهها و شواهد به مدد معیارهای سبکشناسی، بسامدگیری و با رسم نمودار، مستندسازی شده است. نخستین شاعران این دوره عمدتاً از تشبیهات تمثیلی و ارسال المثل استفاده کردهاند و با گذر زمان انواع دیگر تمثیل در سرودههای شاعران متأخر این دوره نمود مییابد و با روش آگاهانه برای پوشیدهگویی و بیان غیرمستقیم اندیشه خود به تمثیل روی میآورند.
