تحلیل اخلاقی تمثیل های مخزن الاسرار نظامی براساس نظریۀ مراحل رشد اخلاقی لارنس کلبرگ
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران ( نویسنده مسئول )
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
4 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
doi
چکیده
حکایت های تمثیلی ابزاری مؤثردرتغییر وضعیت روحی و فکری مخاطب اند و بر لایههای وجود انسانی تأثیر گذاشته دریافتی دیگری را موجب میشوند در این میان رویکردی اخلاقی به تمثیل، حرکتی هدفمند است که نظامی گنجهای در مثنوی گرانقدر خود، مخزنالاسرار بدان پرداخته است. نظامی در گفتار و رفتار قهرمانان قصّههایش منش و هویّت انسان آرمانی را به تصویر کشیده این ویژگی آثار نظامی موجب شده است تا رفتار اخلاقی شخصیتهای داستانی او بر اساس یکی از نظریههای برگزیده و زبدۀ اخلاقی معاصر غرب تحلیل و میزان مطابقت با مراحل و مراتب آن ارزیابی شود. با توجه به زمینههای فطری بشر، به نظر میرسد که مسائل اخلاقی تا حدودی دارای عناصر مشترکی در میان فرهنگها و جوامع انسانی باشد. اما گاهی تعدد و تکثر نظریات اخلاقی چنان مینماید که کدهای اخلاقی در میان ملل مختلف نشانیهای متفاوت داشته باشند. پژوهش در نظریههای اخلاقی بر مبنای یکی از غنیترین میراث فرهنگی ایرانی و اسلامی، میتواند بین این دو فرض یاد شده برتری یکی را تأیید کند. در این مقاله رفتار اخلاقی اشخاص منظومه برای نخستین باردر چارچوب یک تئوری علمی تحلیل میشود. هدف اصلی این پژوهش کاربرد نظریۀ رشد اخلاقی لارنس کلبرگ (Lawrence Kohlberg) در رفتار شخصیت های تمثیلی منظومۀ مخزن الاسرار و پاسخ به این پرسش است که آیا درجات اخلاقی اشخاص داستان منظور قابل تفسیر و تحلیل با نظریۀ مراحل رشد اخلاقی کلبرگ است ؟ در نتیجۀ این پزوهش نه کد اخلاقی شناسایی شده است.
