تحلیل بوم‌فمینیستی مویه‌های زنانه در شاهنامه (مطالعة موردی: تهمینه، فریگیس و کتایون)

نویسندگان

1 دانش‌جوی دکتری ادبیات حماسی، دانش‌کدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 دانش‌یار زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانش کده ادبیات و علوم انسانی دانش گاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

4 استاد‌یار زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

doi
چکیده

چکیده بحران‌های زیست‌محیطی دوران معاصر، بشر را به جست‌وجوی راه حل‌های بنیادین برای گذار از این بحران‌ها و پیامدهای آن واداشته ‌است. بوم‌فمینیسم به عنوان روی کردی برآمده از فمینیسم‌ با اندیشه‌های زیست‌بوم‌گرایانه، سعی در تغییر اندیشه‌هایی دارد که صرفاً در پی مدیریت پی آمدهای بحران محیط زیست است. بوم‌فمینیست‌ها اندیشه‌های توسعه‌طلبانۀ بی‌حد و حصر مردان را از دلایل اصلی تخریب محیط زیست می‌دانند و در پیِ آن هستند که جای گاه زنان را در جامعه با مردان برابر سازند و مردان را از اندیشه‌های سلطه‌جویانه برحذر دارند. روابط زنان با طبیعت، ارتباط بین سلطه بر زن و طبیعت و نقش زنان در حل مشکلات اکولوژیکی، مبانی اساسی بوم فمینیسم هستند. شاهنامۀ فردوسی به عنوان یک اثر حماسی، تأثیراتی بسزا در اندیشه و فرهنگ ایرانیان داشته ‌است و بررسی آن با تکیه بر اندیشه‌های بوم‌فمینستی می‌تواند راه بر باشد. در این مقاله، با تکیه بر منابع کتاب‌خانه‌ای و روش تحلیلی‌ـ توصیفی، به بررسی بوم‌فمینیستی سوگواری‌ها و مویه‌های زنان (تهمینه، فریگیس و کتایون) در شاهنامه پرداخته‌ایم. حاصل این پژوهش آن است که این سو‌گواری‌ها در قریب به اتفاق موارد راه‌کاری است زنانه، برای ایستادن در برابر توسعه‌طلبی مردان؛ توسعه‌طلبی‌هایی که با جنگ و تخریب محیط زیست پیوندی تنگاتنگ دارد و از این نظر با گمانه‌های بوم‌فمینیست‌‌ها هم‌خوان و هم‌سو است.