جُستاری در مقایسه و تحلیل روایات حماسی و تاریخی دورة قاجار( با تأکید بر شهنشاهنامة عنوان نگار و ناسخ التّواریخ سپهر)
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان
3 دانشیار بخش زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
4 دانشیار بخش تاریخ، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
doi
چکیده
احتمالی این شباهت¬ها و تفاوت¬ها، مورد مداقّه و بررسی قرار گیرد. نتایج حاصل از این بررسی نشان¬ می¬دهد علّت در طول تاریخ، کشور ما همواره شاهد منازعات سیاسی و صحنة درگیری¬های نظامی فراوانی بوده ¬است. این وقایع، علاوه¬ بر تَبَعات و پیامد¬های خاصِّ اجتماعی، نظامی و سیاسی، زمینة خلق آثار حماسی زیادی را در ادبیّات غنی ما فراهم نموده است. دورة قاجار نیز از پُر بَسامدترین دوره¬های سیاسی، نظامی و اجتماعی بود که جِلوه¬های آن در تاریخ ادبیّات حماسی و روایی مـا به خوبی قابل مشاهده است. از جملة این آثار، کتاب شَهنشاه¬نامه، اثر منشی و ادیب بانفوذ دوران قاجار، میرزا تقی¬خان عنوان¬نگار می¬باشد. روایت حوادث این عصر از منظر ادیبی که خود و اجدادش از نزدیک شاهد آن بوده¬اند، دیدگاه تازه¬ای را به ما می¬بخشد که شایسته است مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد. نگارندگان در جُستار پیشِ رو، کوشیده¬اند ضمن بررسی وقایع تاریخیِ منظوم در اثر یادشده، روایت این وقایع را با کتاب ناسخ¬التواریخ اثر لسان¬الملک سپهر، مورّخ نامیِ عصر قاجار مقایسه نمایند، تا شباهت¬ها و تفاوت¬های این دو اثر از لحاظ روایت¬های تاریخی آشکار گردد؛ هم¬چنین چراییِ شباهت¬ها و تفاوت¬های روایات، در دو اثر عمدتاً به این موارد مربوط است: استفاده از منابع مشترک یا متفاوت، خطای انسانی، قهرمان¬¬پروری در حماسه¬ها، شرایط زمانی و مکانی متفاوت در دو روایت، اهداف متفاوت راویان. روش تحقیق این جُستار تحلیل و توصیف محتوای کیفی است و گردآوری اطّلاعات از طریق فیش برداری صورت گرفته ¬است.